nan - Wîkîferheng (original) (raw)

Tewandina nan
Zayenda nêr a binavkirî
Rewş	Yekjimar	Pirjimar
Navkî	nan	nan
Îzafe	nanê	nanên
Çemandî	nanî, nên	nanan
Nîşandera çem.	wî nanî	wan nanan
Bangkirin	nano	nanino
Zayenda nêr a nebinavkirî
Rewş	Yekjimar	Pirjimar
Navkî	nanek	nanin
Îzafe	nanekî	nanine
Çemandî	nanekî	naninan

(1) Çend nanên Bismilê.

(1) Nanê tenûrê.

nan n

(xwarin) Hevîrê pêjayî.
- Sala ko paîzxêr zû bikeve pê re nagîhin kuta bikin, guşiyên genim dixin xaniyan. Nanê wan gelekî tamdare. — (Ronahî (kovar), ZAD Û GENIM, 1942)
- Qet'a çu nebû ne xur ne xwabek
  Wan bîr nedihat-i nan û abek
  Ew hefte temam bûye gerdek — (Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, ~1692)
- Goya li nik wan şûm e, ewî nanê (ko) ibtida (destpêkê) dipêjin û ji tenûrê biderdikevitin ew naxwin. Goya herçî wî nanî bixutin jina wî dimiritin. — (Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, ~1858, sala weşandinê: 2010, r. 105, ISBN 9789944360678)
xwarin, xwirak, xwaremenî, tişta/ê tê xwarin

Hevreha soranî نان (nan), kurdiya başûrî nan, lekî nan, hewramî nan, zazakî nan / non, farisî نان (nan) (farisiya devkî نون‎ (nûn), tacikî нон (non), pehlewî 𐭭𐭠𐭭‎ (nan), belûçî نگن (negen), partî n'g'n (neġn), peştûyî نغن (neġen), ji zimanên îranî, bi îraniya kevn *nagna- (/negne-/).

Lubotsky peyva îranî bi peyva sanskrîtî नग्नहु (nagnahu: havên) ve girê dide û dibêje ku ew herdu ji proto-îranî ne. Lê mimkin e ku nan peyveke kevnar ya Rojhilata Navîn ya ji zimanekî ne-hindûewropî jî be, bidin ber sûmerî 𒃻 ([NINDA]). Di hîtîtî de jî peyv bi heman awayî hatiye qeydkirin lê nayê zanîn ka divê ew di hîtîtî de çawa were gotin/xwandin.

Peyva nan bi berfirehî di zimanên Hindistanê û Asyaya Navîn de jî heye lê ew ji zimanên îranî hatine wergirtin: ûrdûyî نان‎ (nan), hindî नान (nān), kirgîzî û qazaxî нан (nan), ozbekî non, oyxurî نان‎ (nan‎), çînî 饢 / 馕 (náng), nenetsî нянь (nyani)... Ji hindî peyv bi maneya cûreyek nanê rojhilatî bi awayê naan ketiye hemû zimanên ewropî jî.

Peyva nan dişibe hevreha xwe ya zimanên romî: latînî panis, spanî pan, fransî pain... lê ew û nan ne hevrehên hev in çunkî veguhastina N/P di peyvên din de peyda nabe.

Çavkanî:

Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg
Lubotsky, Alexander. Indo-Aryan inherited lexicon . University of Leiden.
MacKenzie, David Neil, The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary[1], Kommissionaer: Munksgaard (København), 1966
Mayrhofer, Manfred (1992–2001): Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen [Ferhenga etîmolojî ya hindûaryayiya kevn] (bi almanî), Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag.
Pokorny, Julius, Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî ["Indogermanisches etymologisches Wörterbuch (bi almanî)"], Bern, 1959
Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010

xwarina ku ji ardî û avê hatiye çêkirin (1)

Abxazî: амгьал (āmg̍āl), ача (āč̍ā)
Adîgeyî: хьэлэгъу (ḥɛlɛğʷu), хьалыгъу (ḥaləğʷu)
Afarî: gaqambo
Afrîkansî: brood
Akadî: 𒃻 (NINDA /⁠ak(a)lu⁠/)
Albanî: bukë m
Almanî: Brot nt
Altayiya bakurî: этпе́к (etpék)
Altayiya başûrî: ӧтпӧк (ötpök), аш (aš), ка́ла́ш (káláš), нан (nan)
Alutîqî: kelipaq
Ambonezî-malezî: roti
Amharî: ዳቦ (dabo)
Aragonî: pan
Aramî:
Îbranî: לחמא n (lakhmā, lakhmo)
Siryanî: ܠܚܡܐ n (lakhmā, lakhmo)
Argobbayî: ዳቦ (dabo)
Aromanî: pãni m, pãne m
Astûrî: pan n
Aynuyî: パン (pan), ヘリェバ (heryeba)
Azerî: çörək
Baskî: ogi
Başkîrî: икмәк (ikmäk)
Batsbî: მაჲჴი̆ (mayqĭ)
Bayerî: Brod, Loawe
Belarusî: хлеб n (xljeb)
Belûçî: نان (nán), نگن (nagan)
Bengalî: রুটি → bn (ruṭi), পাঁউরুটি → bn (pãuruṭi), লোফ → bn (loph)
Bîkoliya naverast: tinapay
Bretonî: bara n
Buduxî: фу (fu)
Bulgarî: хляб n (hljab)
Burmayî: ပေါင်မုန့် → my (paungmun.)
Cingphoyî: muk
Çeçenî: бепиг (bepig)
Çekî: chléb n, chleba → cs n
Çerokî: ᎦᏚ (gadu)
Çîçewayî: buledi
Çîkasawî: paska
Çînî:
Kantonî: 麵包 / 面包, 包 (baau1)
Dunganî: мәмә (məmə)
Mandarînî: 麵包 / 面包 → zh
Min dongî: 麵包 / 面包
Minnanî: 麵包 / 面包 (mī-pau)
Wuyî: 麵包 / 面包
Çuvaşî: ҫӑкӑр (śăkăr), тырӑ (tyră)
Dalmatî: pun n, puan n, pen n
Danmarkî: brød nt
Elfdalî: bröð nt
Endonezyayî: roti → id
Erebî: خُبْز → ar n (ḵubz)
Erebiya cezayirî: اغروم n (aḡrum)
Erebiya misrî: عيش n (ʕēš)
Erebiya hîcazî: خُبز n (ḵubuz), عيش n (ʕēš)
Erebiya iraqî: صمّون n (ṣammūn)
Erebiya fasî: خبز n (ḵobz), قرص n (gərṣ)
Erebiya bakûrê şamê: خِبِز n (ḵebez)
Erebiya başûrê şamê: خِبِز n (ḵubez)
Erebiya sudanî: عيش (ʕēš)
Ermenî: հաց → hy (hacʻ)
Esperantoyî: pano
Estonî: leib → et
Eweyî: abolo nt
Farefareyî: pãanɛ, borborɩ
Farisî: نان (nân), نون (nun), چُرَک (čorak), چورَک (čurak)
Farisiya navîn: 𐭭𐭠𐭭 (nʾn /⁠nān⁠/)
Ferî: breyð → fo nt
Firîgî: βεκος (bekos /⁠begos⁠/)
Fîjî: madrai
Fînî: leipä → fi
Fransî: pain → fr n
Fransiya kevn: pain n
Fransiya navîn: pain n
Friyolî: pan
Frîsiya bakur: Bruar
Frîsiya saterlandî: Brood
Frîsî: bôle g, brea nt
Fulahî:
Adlamî: 𞤥𞥋𞤦𞤵𞤪𞤵
Latînî: mburu
Gaelîka skotî: aran n
Galîsî: pan → gl n, broa → gl m
Gotî: 𐌷𐌻𐌰𐌹𐍆𐍃 n (hlaifs)
Gujaratî: રોટલી (roṭlī)
Gurcî: პური (ṗuri)
Guwaranî: mbupaje
Haîtî: pen
Hawayî: palaoa
Hawsayî: gùr̃āsā̀ m
Hindî: रोटी → hi m (roṭī), नान → hi m (nān), ब्रेड (breḍ)
Hîtîtî: 𒉒 (NÍNDA)
Hmongî: mov ci
Holendî: brood → nl nt
Hunzibî: баба (baba)
Îbranî: לֶחֶם n (lékhem)
Îdoyî: pano → io
Îngilîziya kevn: hlāf n, brēad → ang nt
Îngilîziya navîn: bred
Îngilîzî: bread
Înterlîngua: pan → ia
Înuîtî: ᕿᖂᔭᖅ (qiqooyaq)
Îrlendî: arán → ga n
Îrlendiya kevn: arán n, bairgen m
Îstriyotî: pan n
Îtalî: pane → it n
Îzlendî: brauð → is nt
Japonî: パン → ja (pan)
Javayî: roti → jv
Kabardî: щӏакхъуэ (śʼaqꭓʷɛ)
Kalalîsûtî: iffiaq
Kalencînî: maghatiat
Kalmîkî: өдмг (ödmg)
Kannadayî: ಬ್ರೆಡ್ → kn (breḍ), ರೊಟ್ಟಿ → kn (roṭṭi)
Kapampanganî: tinape
Karaçay-balkarî: ётмек (ötmek), ётме (ötme), гыржын (gırjın)
Kaşûbî: chléb n
Katalanî: pa → ca n
Keçwayî: t'anta, tanta
Khinalugî: баба (baba)
Kirgizî: нан → ky (nan), тамак → ky (tamak), ар → ky (ar), оокат → ky (ookat), азык → ky (azık), камсыздандырылуу → ky (kamsızdandırıluu)
Kîkûyûyî: mũgate sinif c3
Kîngalî: පාන් → si (pān)
Komî-permyakî: нянь (njanʹ)
Koreyî: 빵 → ko (ppang)
Kornî: bara n
Kreyoliya fransî ya karipúna: djipẽ
Kreyoliya portugalî ya korlai: pãw
Kriya bejayî: ᐅᐦᐱᐦᑲᓯᑲᐣ (ohpihkasikan), ᐸᐦᑵᓯᑲᐣ (pahkwêsikan), ᐲᓷᐦᑲᓯᑲᐣ (pîswêhkasikan)
Krî: ᐱᓷᐦᑲᓯᑲᐣ (piswehkasikan)
Kumikî: экмек (ekmek)
Latgalî: maize m
Latînî: panis → la n
Latviyayî: maize → lv
Lawsî: ຂນົມປັງ (kha nom pang), ເຂົ້າຈີ່ → lo (khao chī), ປັງ (pang)
Lezgînî: фу (fu)
Lîmbûrgî: wegk n
Lîtwanî: duona → lt m
Lombardî: pan n
Lueyî: ᦶᦖᧃᧈᦗᧁᧈ (ṁaen1paw1), ᦃᧁᧉᦓᦳᧄᦔᧂ (ẋaw2numṗang), ᦃᧁᧉᦶᦖᧃᧈᦗᧁᧈ (ẋaw2ṁaen1paw1)
Luhyayî: kumkate, ekeki
Luksembûrgî: Brout → lb nt
Luwiyanî: 𒉒 (NÍNDA)
Mòçenoyî: proat nt
Makedonî: леб n (leb)
Malagasî: mofo → mg, dipaina → mg
Malayalamî: റൊട്ടി → ml (ṟoṭṭi), അപൂപം → ml (apūpaṃ)
Malezî: roti → ms
Maltayî: ħobż n
Mançûyî: ᡝᡶᡝᠨ
Manksî: arran → gv n
Maorî: parāoa → mi
Maratî: रोटी m (roṭī), भाकरी m (bhākrī), पाव → mr n (pāv)
Massaçusettî: petukqunneg
Mayayiya yukatekî: waaj
Mbya guaraniyî: mbojape
Mecarî: kenyér → hu
Misrî: (t n)
Mongolî:
Kirîlî: талх → mn (talx), миянбуу (mijanbuu)
Mongolî: ᠲᠠᠯᠬ᠎ᠠ (talk-a), ᠮᠢᠶᠠᠨᠪᠣᠤ (miyanbou)
Munsî: ăpwáan
Mwanî: nkate
Nahwatliya klasîk: tlaxcalli, Caxtīllān tlaxcalli
Napolîtanî: pane n, ppane nt
Navajoyî: bááh
Nedersaksî:
Saksoniya jêrîn ya holendî: stoet
Almaniya jêrîn a almanî: Braud nt ; Brod nt, Broot nt, Brot nt
Nenetsiya tundra: нянь (nyanʹ°)
Nepalî: रोटी (roṭī)
Nîvxî: леп (lep)
Nogayî: оьтпек (ötpek)
Normandî: pain n, pôin n
Norsiya kevn: brauð nt
Norwecî:
Norweciya bokmålî: brød → no nt
Norweciya nînorskî: brød → nn nt
Ojibweyî: bakwezhigan
Oksîtanî: pan → oc n
Osetî: дзул (ʒul)
Osmanî: اكمك (ekmak), نان (nan), خبز (hubz)
Oygurî: نان → ug (nan)
Ozbekî: non → uz
Papyamentoyî: pan
Peştûyî: ډوډۍ → ps m (ḍoḍëy)
Piedmontîsî: pan n
Plodîşî: Broot nt
Polabî: sťaibä m
Polonî: chleb → pl n
Portugalî: pão → pt n
Puncabî:
Şaxmuxî: روٹی → pa m (roṭī)
Gurmuxî: ਰੋਟੀ → pa m (roṭī)
Qazaxî: нан → kk (nan)
Qiptî: ⲟⲉⲓⲕ (oeik)
Rapanuyî: haraoa
Romancî: paun
Romanî: manro n
Romanyayî: pâine → ro m, pâne m
Rusî: хлеб → ru n (xleb)
Rusînî: хлїб n (xljib)
Samî:
Samiya înarî: leibi
Samiya lule: láibbe
Samiya bakurî: láibi
Pite samî: lajjbe
Samiya skoltî: leiˊbb
Samiya başûr: laejpie
Ume samî: laajpee
Samoayî: falaoa
Samogîtî: douna
Sanskrîtî: रोटी → sa m (roṭī)
Santalî: ᱯᱤᱴᱷᱟ (piṭha)
Sardinian:
Sardînî: pani n
Sebwanoyî: tinapay
Sicîlî: pani → scn
Sidamoyî: daabbo
Sirboxirwatî:
Kirîlî: хле̏б n, хље̏б n, кру̏х n, кру̏в n
Latînî: hlȅb → sh n, hljȅb → sh n, krȕh → sh n, krȕv → sh n
Skotî: breid
Slaviya kevn:
Kirîlî: хлѣбъ n (xlěbŭ)
Slaviya rojavayî ya kevn: хлѣбъ n (xlěbŭ)
Slovakî: chlieb → sk n
Slovenî: kruh → sl n
Somalî: rooti → so n
Sorbî:
Sorbiya jêrîn: klěb n
Sorbiya jorîn: chlěb → hsb n
Sotoyiya başûr: bohobe → st
Spanî: pan → es n
Sûmerî: 𒉒 (NÍNDA)
Svanî: დია̈რ (diär)
Swahîlî: mkate → sw sinif 3/4
Swêdî: bröd → sv nt
Şanî: ၶဝ်ႈမုၼ်း (khāw mún)
Şîngazîcayî: mkatre sinif c3
Tabasaranî: уьл (u̱l)
Tacikî: нон → tg (non), чӯрак → tg (čürak‍)
Tagalogî: tinapay → tl
Tamîlî: ரொட்டி → ta (roṭṭi)
Tarifitî: aɣṛum n
Taşelhitî: ⴰⵖⵔⵓⵎ n (aɣrum)
Tayî: ขนมปัง → th, ปัง → th (bpang)
Telûgûyî: బ్రెడ్ → te (breḍ), బ్రెడ్డు (breḍḍu), రొట్టె → te (roṭṭe)
Temazîxtiya atlasa navendî: ⴰⵖⵔⵓⵎ n (aɣrum)
Teteriya krîmî: ötmek
Teterî: икмәк → tt (ikmäq), ашлык → tt (aşlıq), ипи → tt (ipi)
Tetûmî: paun
Tigrînî: ባኒ (bani)
Tirkî: ekmek → tr, banak → tr
Tirkmenî: çörek → tk
Tîbetî: གོ་རེ (go re)
Toxarî B: kanti
Tsongayî: xinkwa → ts
Tuteloyî: waksakpai
Tzotzîlî: kaxlan vaj
Udmurtî: нянь (njanʹ)
Ugarîtî: 𐎍𐎈𐎎 (lḥm), 𐎒𐎒𐎆 (ssw)
Umbunduyî: ombolo
Urdûyî: روٹی m (roṭī), نان m (nān)
Ûkraynî: хліб → uk n (xlib)
Venîsî: pan → vec n
Vepsî: leib
Viyetnamî: bánh mì → vi, bánh mỳ → vi, bánh tây
Volapûkî: bod → vo
Voroyî: leib
Votî: leipe
Walonî: pwin → wa n, pan → wa n
Weylsî: bara → cy n
Wîlamowî: brūt nt
Xârâcùù: pêê
Ximêrî: នំប៉័ង (numpang), នំប៉ុង (numpong)
Yagnobî: нун (nun)
Yakutî: килиэп (kiliep)
Yidîşî: ברויט → yi nt (broyt)
Yupîkiya navendî: avukaq, kelipaq
Yûnanî: ψωμί → el nt (psomí), άρτος → el n (ártos)
Kevn: ἄρτος n (ártos), σῖτος n (sîtos)
Zarmayî: buru
Zhuangî: bouh

nan (gerguhêz)
Rehê dema niha: -n-
RP.Niha
ez	dinim
tu	dinî
ew	dine
em, hûn, ew	dinin
Fermanî	Yekjimar	bine
Pirjimar	binin
Rehê dema borî: -na-
RP.Boriyasade
min	na
te	na
wê/wî	na
me, we, wan	na
Formên din: Tewandin:nan

nan gerguhêz (lêkera xwerû)

niyan, danîn, bi cih kirin:
pê lê nan ― dewisandin, pê lê kirin
venan ― bi cih kirin
xwe kirin tiştek ku bi rastî wisa be, xwe şibandin, xwe bi awayekî halekî kirin, da ku xelkê bixapîne:
Xwe li mirinî nan. ― Bi hawîyî miriyan kirin
Xwe li gêjî nan. ― Bi hawîyî gêjan kirin