qehwe - Wîkîferheng (original) (raw)

• IPA(kilîd): /qɛhˈwɛ/
• Kîtekirin: qeh·we

Nokên qelandî yên qehweyê.

Qehwe (vexwirak)

qehwe m

1. (riwek, vexwarin) Riwekek e ji nokên wê vexwarineke tehl û bikafeîn tê çêkirin.
   • Ji ber ku dilê min nediçû xwarinê wî xwest ji min re qehwak bi şîr bianiya. E — (Biyanî, Albert Camus, Weşanên Nûdem)
   • Me bi bejna te dixwînin ney û qanûn û rebab
     Qehweya telxê digel zehra helahil biderî
     Me ji destê te mubarek şekeramêz e gulab — (Melayê Cizîrî, Dîwan, ~1640)
   • Gumgumê qehweyê dikeliya. Bêhna qehweyê bi bûx ji devê gumgum derdiket û dihat bêvilên mirov. Qehwecî li argûnê odeyê qehwe diqeland. Taweya doxdirêj li ser sê kuçikan bû. Serbaşê qehweciyan Siyamo bi kefçiyê hesinî qehwe ser û binê hev dikir. Rengê hebên qehweyê berî qelandinê cũn bûn, her ku diqeliyan rengê wan tarî dibûn. Lihevketina kefçiyê hesinî û dolabê deng derdixist, tîngînî jê dihat. Herbî ku diqeliya bêhna qehweyê zêde dibû. Agir boge dibû û qehwecî bi kefçi ser û binê hev dikir, hetanî rind diqeliya. Qehwecî, qehweya gelandî berê di hewangê de dikuta. Paşê her carê kulmek berî aşê destan dida û piyê aş digerand, hetanî rind hûr dikir mîna ard, mîna hinê. Dawiyê qehwe berî gumgumê biçûk dida, dikeliya û diqeliya tîr dibû. — (2018, Eyüp Kıran, Dewrêşê Evdî Kulîlka Bilbizêk û Rim, Nûbihar, çapa 4an, r. 24, ISBN 978-9944-360-95-1)

• kurdî-erebî: قه‌هوه

• kahwe

• kahweh

• kawe

• kehwa

• kehwe

• kehweh

• kewa

• kewe

• qahwe

• qahweh

• qawa

• qawe

• qehwa

• qehweh

• qewa

• qewe

• şalê

• qehwegêr

• qehwegêrî

• qehwerengî

• qehwexane

• qehweyî

Ji erebî قَهْوَة (qahwa), belkî ji amharî ji navê devera Keffe. Peyvên bi zimanên din jî, wek farisî قهوه (qehwê), tirkî kahve, fransî café, îngilîzî coffee.. hemû ji erebî hatine deynkirin.

• Soranî: قاوە (qawe)

• Abaknonî: kapi

• Abazayî: ко́фе (kófe)

• Abxazî: акаҳуа (āḳāh°̍ā)

• Adîgeyî: коф (kʷof)

• Afarî: buun, buna

• Afrîkansî: koffie → af

• Ahtnayî: guuxi, guuxe'

• Alabamayî: kafi

• Albanî: kafe → sq m

• Almaniya Pennsylvania: Kaffi

• Almanî: Kaffee → de n
  Frankoniya navendî: Kaffe

• Amharî: ቡና → am (buna)

• Amuzgo:
  Amuzgoyî: kajwê
  San pedro amuzgos amuzgo: café

• Apaçî:
  Xîkarîyayî: gaʼée
  Apaçiya rojava: tudiłhiłi

• Aragonî: café n

• Aramî:
  Siryaniya klasîk: ܩܗܘܐ n

• Arapaho: woo'teenoowu'

• Aromanî: cafe n

• Asamî: কফি (kophi)

• Astûrî: café → ast n

• Avarî: къагьва (qxʼahʷa), кофе (kofe)

• Azerî: qəhvə → az

• Badeyî: sāyín, sāyì

• Bambarayî: kafe

• Baskî: kafe

• Başkîrî: кофе (kofe), ҡәһүә (qähüä)

• Batsbî: ყავ (q̇av)

• Bayerî: Kafää

• Belarusî: ка́ва → be m (káva)

• Belûçî: کاوہ (káwa), قہوہ (qahwa)

• Bengalî: কফি → bn (kôphi)

• Biloxî: kafi

• Bîkoliya naverast: kape

• Bîslamayî: kofi, kofe

• Boleyî: shayì

• Bretonî: kafe → br n

• Bruneyî: kupi

• Bukusuyî: eemwaani

• Bulgarî: кафе́ → bg nt (kafé)

• Burmayî: ကော်ဖီ → my (kauhpi)

• Buryatî: кофе (kofje)

• Conxayî: ཀཱ་ཕི། (kā phi)

• Ç'orti': kahwe

• Çamoroyî: café

• Çeçenî: къахьо (qʼaḥʳo), кофе (kofe)

• Çekî: káva → cs m

• Çerokî: ᎧᏫ (kawi)

• Çeyenî: mo'ôhtávêhohpe

• Çîçewayî: kofi

• Chinantec:
  Lealao çinantecî: café
  Ozumacin çinantecî: jmɨ-dsɨɨ\

• Çînî:
  Kantonî: 咖啡 (gaa3 fe1)
  Dunganî: кофе (kofi͡ə)
  Hakkayî: 咖啡 (kâ-pî, kà-pî)
  Mandarînî: 咖啡 → zh (kāfēi)
  Min dongî: 咖啡 (gă-pĭ)
  Minnanî: 咖啡 → zh-min-nan (ka-pi)
  Wuyî: 咖啡

• Çolî: cajpe'

• Çujî: kapeh

• Çuvaşî: кофе (kofe)

• Dakotayî: mni k’ata, pežuta sapa

• Danmarkî: kaffe → da g

• Dargwayî: кофе (kofe)

• Divehî: ގަހުވަ (gahuva), ކޮފީ (kofī)

• Elfdalî: kaffi nt

• Elmanîşî: Kàffe

• Emilî: cafa

• Endonezyayî: kopi → id

• Erebî: قَهْوَة → ar m (qahwa)
  Erebiya misrî: قَهْوَة m (ʾahwa)
  Erebiya kendavî: قهوة (gəhwə), گهوة (gəhwə)
  Erebiya hîcazî: قَهْوَة m (gahwa)
  Erebiya fasî: قهوة m (qahwa)
  Erebiya sudanî: جبنة (jabana)

• Ermenî: սուրճ → hy (surč), կոֆե → hy (kofe)

• Erzayî: кофе (kofe)

• Esperantoyî: kafo → eo

• Estonî: kohv → et

• Evenkî: кофе (kofe)

• Extremaduranî: café n, sidru n

• Fangî (Bantu): kofe

• Farisî: قهوه → fa (qahve)

• Ferî: kaffi nt

• Fîjî: kofe, kofi

• Fînî: kahvi → fi

• Flamiya rojava: kaffie, kafje

• Foksî: kâhpîhi, mahkatêwâpowi

• Fransî: café → fr n

• Frisian:
  Frîsiya bakur: koafje
  Frîsiya saterlandî: Kafe
  Frîsî: kofje n yan m

• Friyolî: cafè n

• Fulahî: kofi

• Futunî: kafe

• Gaelîka skotî: cofaidh n yan m

• Galîbî karîbî: kàpe

• Galîsî: café → gl n

• Galûrîsî: gaffè n

• Guajajarayî: kape

• Gujaratî: કૉફી (kɔphī), કહવા (kahvā)

• Gurcî: ყავა → ka (q̇ava)

• Guwaranî: café, yaku

• Haîtî: kafe

• Hawayî: kope

• Hawsayî: kofi, kafe

• Hereroyî: ozo-mbonde

• Hindî: क़हवा n (qahvā), कोफ़ी m (kofī), काफ़ी → hi m (kāfī), कॉफ़ी → hi m (kŏfī), कहवा → hi n (kahvā), काफी → hi m (kāphī)

• Hinukhî: ко́пе (kópe)

• Hîlîgaynonî: kape

• Hmongiya hêşîn: kas fes

• Hmongî: kas fes

• Holendî: koffie → nl n

• Huehuetla tepehuayî: capen

• Hunsrikî: Kaffi n

• Isthmus mixeyî: cajueey

• Îbranî: קָפֶה → he n (qafé)

• Îdoyî: kafeo → io

• Îlokanoyî: kape

• Îngilîzî: coffee → en

• Îngûşî: кофи (kofi)

• Înterlîngua: caffe

• Înuîtî: ᑳᐱ (kaapi)

• Înupîakî: kuukpiaq, kuuppiaq, kaapi, kaavi

• Îrlendî: caife n

• Îtalî: caffè → it n

• Îzlendî: kaffi → is nt

• Japonî: コーヒー → ja (kōhī), 珈琲 → ja (kōhī), カフェ → ja (kafe)

• Javayî: kopi → jv

• K'içe': kapeh

• Kabîlî: taɣlust, lqahwa

• Kadiweuyî: gaafi

• Kalalîsûtî: kaffi

• Kalmîkî: кофе (kofe)

• Kannadayî: ಕಾಫಿ → kn (kāphi)

• Kansayî: mokáⁿ sábe

• Kapampanganî: kapi

• Kapverdî: kafé

• Karaçay-balkarî: кофе (kofe)

• Karaîmî: къахъфэ

• Kaşûbî: kawa m

• Katalanî: cafè → ca n

• Keçwayî: kaphiy
  Keçwayî: cafï

• Kirgizî: кофе → ky (kofe), каба (kaba)

• Kîkongoyî: káfé

• Kîngalî: කෝපි (kōpi)

• Kînyarwandayî: ikawa; akawa, agahawa

• Samî:
  Samiya bakurî: gáffe, káffe

• Kîrîbatî: koobe

• Komî-zîriyî: кофе (kofe)

• Konkanî: कापि (kāpi)

• Koreyî: 커피 → ko (keopi)

• Kornî: koffi n

• Korsîkayî: caffè n

• Kreyoliya fransî ya Louisiana: kafe

• Kriya bejayî: ᐱᐦᑲᐦᒉᐋᐧᐳᐢ (pihkahcewâpos)

• Kuapawî: ma-kaⁿ sha

• Kumikî: къагьва (qahwa)

• Kunayî: kabi

• Kwanyamayî: okofi

• Ladînî: cafè n

• Ladînoyî: kavé

• Lakî: ккупи (k̄upi)

• Lakotayî: pejula sapa

• Latînî: cafaea m, cafaeum nt, cafea m, cafeum nt, coffaea m, coffaeum nt, coffea m, coffeum nt

• Latviyayî: kafija → lv m

• Lawsî: ກາເຟ → lo (kā fē)

• Lezgînî: кофе (kofe), къагьве (q̄ahve)

• Lingalayî: kawa

• Lîgûrî: caffè n, cafè n

• Lîmbûrgî: koffie → li n

• Lîtwanî: kava m

• Lombardî: café n, cafè n

• Loziyî: kofi

• Luba-kasayî: kàfê sinif 12/13

• Lueyî: ᦆᦱᧈᦵᦝᧀᧈ (xaa1foey1)

• Lugandayî: emwaanyi, kaawa

• Luksembûrgî: Kaffi → lb n

• Mòçenoyî: kafè n

• Maçiguengayî: kaju

• Maguindanaoyî: kahawa

• Maiayî: kopi

• Makedonî: кафе nt (kafe)

• Malagasî: kafe → mg

• Malayalamî: കാപ്പി → ml (kāppi)

• Malezî: kopi → ms, kahwa, kawa → ms

• Maltayî: kafè n

• Manksî: caffee

• Maorî: kawhe

• Maranaoyî: kahawa

• Maratî: काफी n (kāphī)

• Mariya rojhilatî: кофе (kofe)

• Marşalî: ko̧pe

• Mayayiya yukatekî: káapej

• Mazateciya çiquihuitlan: ca3fé24

• Mecarî: kávé → hu

• Mîrandî: café n

• Mokşayî: кофе (kofe)

• Mongolî:
  Kirîlî: кофе → mn (kofe)
  Mongolî: ᠺᠣᠹᠧ (kofē)

• Movimayî: ka꞉pe

• Museyî: kàffēnā

• Nahwatlî: cafentzin, cafēn
  Nahwatliya mekayapan: capej

• Napolîtanî: cafè n

• Navajoyî: gohwééh, ahwééh

• Ndongayî: okoofi

• Nedersaksî: Kaffee → nds n
  Saksoniya jêrîn ya holendî: koffie, kovvie,
  Saksoniya jêrîn ya holendî: kofje

• Nepalî: कफी → ne (kaphī)

• Ngizimî: shāyì

• Nîwî: kofe

• Nogayî: кофе (kofe)

• Normandî: café n

• Norwecî:
  Norwecî: kaffe → no
  Norwecî: kaffi → no

• Nyolî (Uganda): kaawa

• Ojibweyî: makade-mashkikiwaaboo, gaapii

• Oksîtanî: cafè → oc n

• Oriyayî: କଫୀ → or (kôphī)

• Oromoyî: buna

• Osageyî: mąhkása

• Osetî: къофи (k’ofi), хъауа (qawa)

• Osmanî: قهوه (ḳahve)

• Otomiya mezquital: 'bodehe, 'bothe

• Oygurî: قەھۋە (qehwe)

• Ozbekî: qahva → uz, kofe → uz

• Palî: kāphī m

• Pangasînanî: kape

• Papyamentoyî: kòfi

• Parakanã: kape

• Peştûyî: قهوه → ps m (qahwa), کاوه m (kāwá), کافي → ps n (kāfí)

• Piedmontîsî: cafè n

• Plodîşî: Koffe n

• Polonî: kawa → pl m

• Popoluca:
  Popolucayiya highland: capel
  Popolucayiya oluta: cafe't
  Popolucayiya sayula: café

• Portugalî: café → pt n

• Puncabî:
  Şaxmuxî: قہوہ n (qhoh), کافی → pa m (kāfī)
  Gurmuxî: ਕਾਫ਼ੀ m (kāfī), قَہْوَہ n (qahvah)

• Purepeçayî: kafe

• Qazaxî: кофе → kk (kofe)

• Qiptî: ⲡⲟⲛ n (pon)

• Rarotongî: kaope

• Rohingyayî: kofí

• Romancî: café n

• Romanyayî: cafea → ro m

• Rusî: ко́фе → ru n yan nt (kófe)

, ка́виль n (kávylʹ)

• Samoayî: kofe
• Sangoyî: kâfe → sg, kâwa → sg
• Sanskrîtî: पीयूष → sa n (pīyūṣa), काफी (kāphī)
• Santalî: ᱠᱚᱯᱷᱤ (kôphi)
• Sardinian:
  Sardînî: caffei n, caffeu n
  Sardînî: caffei n, caffè n
  Sassarîsî: caffè n
• Sebwanoyî: kape
• Sêriyî: cafee, xica coopol
• Sicîlî: cafè → scn n
• Silesî: kafej n, kafyj n
• Sindhî: ڪافي, قهوو
• Sirananî: kofi
• Sirboxirwatî:
  Kirîlî: ка̀фа m, ка̑ва m, кахва m
  Latînî: kàfa → sh m, kȃva → sh m, kahva → sh m
• Skotî: coffee
• Slovakî: káva → sk m
• Slovenî: káva → sl m
• Somalî: bun n, qahwe
• Sorbî:
  Sorbiya jêrîn: kafej n
  Sorbiya jorîn: kofej n
• Sotoyiya bakur: ditšhumamelômo, kôfi
• Sotoyiya başûr: kofi
• Spanî: café → es n, tinto → es n, feca → es n
• Swahîlî: kahawa → sw
• Swêdî: kaffe → sv nt
• Şîngazîcayî: kafe, kahawa
  Komorî: buni
• Şonayî: kofi
• Tabasaranî: кофе (kofe), къегьва (q̄ehva), къягьва (q̄jahva)
• Tacikî: қаҳва → tg (qahva)
• Tagalogî: kape → tl
• Tahîtî: taofe
• Takanayî: kajue
• Tamîlî: காபி → ta (kāpi)
• Tarahumarayiya navendî: cajé
• Taşelhitî: l-qhwa
• Tausugî: kahawa
• Tayiya bakurî: ᨠᩣᨼᩯ
• Tayî: กาแฟ → th
• Telûgûyî: కాఫీ → te (kāphī)
• Tenharimî: kag̃wi
• Tepeuxila cuicatecî: ca3fé24
• Teteriya krîmî: qave
• Teterî: каһвә (qahwä)
• Tetûmî: kafé
• Tigrînî: ቡን → ti (bun)
• Tirkî: kahve → tr, konur → tr
• Tirkmenî: kofe
• Tîbetî: ཁོ་ཕི (kho phi), ཁ་ཕེ (kha phe), ཇ་ཀོབ་པི (ja kob pi), འཚིག་ཇ ('tshig ja)
• Tokpisinî: kopi
• Totonakiya çiyayî: capij
• Totonakiya papantla: café, capé
• Totontepec mixeyî: café
• Tuskarorayî: káhwih
• Tuvalûyî: kofe
• Tuvanî: кофе (kofe)
• Tzeltalî: cahpel
• Tzotzîlî: kajve
• Udmurtî: кофе (kofe)
• Urdûyî: قہوہ n (qahva), کوفی m (kofī), کافی m (kāfī)
• Ûkraynî: ка́ва → uk m (káva)
• Venîsî: cafè → vec n
• Vepsî: kofe
• Viyetnamî: cà phê → vi
• Volapûkî: kaf → vo
• Voroyî: kohv
• Walîsî: kafē
• Walonî: cafè → wa n
• Wangayî: ikaawa
• Warayî: kape
• Weylsî: coffi → cy n
• Wolofî: kafe
• Xakasî: кофе (kofe)
• Ximêrî: កាហ្វេ (kahvé)
• Xosayî: ikofu
• Yakutî: кофе (kofe)
• Yidîşî: קאַווע → yi m (kave)
• Yorubayî: ohun mímu, kofi, kọfi
• Yupîkiya navendî: kuuvviaq
• Zapotec:
  Zapotekiya sierra de juarez: café
  Zapotekiya yatzaçî: cafe
  Zapotekiya zoogoço: café
• Yûnanî: καφές → el n (kafés)
• Zapotekiya asunción mixtepec: café
• Zêlandî: koffie
• Zhuangî: gahfeih, gyahfeih
• Zoque:
  Zoqueyiya copainala: cajwe
  Zoqueyiya rayón: kajwel
• Zuluyî: ikhofi → zu

qehwe cins hewce ye (c=m: mê, c=n: nêr, c=mn: mê û nêr, c=nt: nêtar)

1. qehwe
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]