god - WikiWoordenboek (original) (raw)

Nederlands

Uitspraak

Geluid: god (hulp, bestand)
IPA: / ɣɔt / (1 lettergreep)
- (Noord-Nederland): /χɔt/
- (Vlaanderen, Brabant): /ɣɔt/
- (Limburg): /ɣɔd/

Woordherkomst en -opbouw

erfwoord, in de betekenis van ‘bovenmenselijk wezen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 776 [1]

afkomstig van [2]: Middelnederlands: god Oudnederlands: got ‘(de christelijke) God’ (eind 8e eeuw) Germaans: guda- o ‘het vereerde, geëerbiedigde’ Indo-Europees: gwhu-tó- [3]	Verwant in Germaans: West: Engels: god (Angelsaksisch: god o), Duits: Gott, (Oudhoogduits: got m), Fries: god (Oudfries: god m) Noord: Zweeds/Deens/Noors: gud (Oudnoords: guð m, o), IJslands/Faeröers: guð Oost: Gotisch: guð m	Verwant in andere Indoeuropese talen: Slavisch: Russisch: говеть /govět’/ ‘vasten en ter communie gaan’, (verouderd) ‘eerbiedigen, vereren’ (Oudkerkslavisch: говѣти /gověti/ ‘eerbiedigen, vereren’) Romaans: Latijn: favēo ‘begunstigen’ [4]

enkelvoud	meervoud
naamwoord	god	goden
verkleinwoord	godje	godjes

Zelfstandig naamwoord

de god m

(religie) hypothetisch bovennatuurlijk wezen dat verantwoordelijk wordt geacht voor (bepaalde aspecten van) de werkelijkheid
- De god van de zee, de god van de oorlog.
- Waren de goden kosmonauten?
  ▸ Die willen alleen maar jam van bosaardbeitjes die zijn besproeid met zuiver spuitwater uit een verlaten bergdorp in het Amazonegebied en van akkers die zijn bemest met keuteltjes die God zelf uitgepoept heeft, maar ik vind Hero top.[5]
  ▸ Ze wist niet of ze in God geloofde, maar ze wist wel dat dit meisje gezegend was.[6]
versterkend voorvoegsel (krachtterm) heel erg, gebruikt als linkerdeel van samengestelde bijvoeglijke naamwoorden als versterker van het rechterdeel; in feite samengesteld met God, maar geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.S
- Ze zitten de godganse dag achter de computer.

Verwante begrippen

geloof, God, godheid, godsdienst, opperwezen, religie

Uitdrukkingen en gezegden

god mag weten wat/waarom/hoe

het is mij volkomen onduidelijk

∗ Ze had verteld dat Reede het vreselijk vond om te moeten flirten met oude markiezinnen in vochtige kastelen waar God mocht weten wat voor schatten op zolder lagen weg te rotten.[6]

Vertalingen

1. hypothetisch bovennatuurlijk wezen dat verantwoordelijk wordt geacht...

Afrikaans: god (af) Aino: カムイ Alemannisch: Gott Angelsaksisch: god (ang) Avaars: аллагь (av) Beiers: God (bar) Duits: Gott (de) m Darginisch: аллагь Engels: god (en) Frans: dieu (fr) m Fries: god (fy) Hoogsilezisch: bůg (szl) Inupiak: agaayun (ik) Koemuks: аллагь Lak: аллагь Latijn: deus (la) Limburgs: god (li), gód (li) Luxemburgs: Gott (lb) Lezgi: аллагь Middelengels: god, God, godd, godde

Middelnederduits: gad, god, got Middelnederlands: god, got Nedersaksisch: god (nds), Goatt (nds), Godd (nds), Gott (nds), Guatt (nds) Noors: gud (no) m Nynorsk: gud (nn) m Oezbeeks: xudo (uz) Oudfries: god Oudsaksisch: gad (osx), god (osx) Pools: bóg (pl) Roemeens: zeu (ro) Russisch: бог (ru) m (bog) Saterfries: God (stq) Schots: god (sco) Servisch: bog (sr) Slowaaks: boh (sk) Spaans: dios (es) Tsjechisch: bůh (cs) m Turks: tanrı (tr) Vietnamees: thần (vi) West-Vlaams: god (vls)

Gangbaarheid

Het woord god staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "god" herkend door:

99 %	van de Nederlanders;
98 %	van de Vlamingen.[7]

Verwijzingen

↑ "god" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
↑ god op website: Etymologiebank.nl
↑ Guus Kroonen. 2013. Etymological Dictionary of Proto-Germanic. Leiden - Boston: Brill Publishers: p. 193-4.
↑ Peter Schrijver. 1991. The reflexes of the PIE laryngeals in Latin. Amsterdam - Atlanta: Rodopi: p. 441-2.
↑
Marion Pauw e.a.
“4 wandelaars en een Siciliaan” (2022), The House of Books, ISBN 9789044363340
1 2
Jessie Burton vert. Marja Borg
“De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704
↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

Afrikaans

Woordherkomst en -opbouw

van Nederlands god

enkelvoud	meervoud
naamwoord	god	gode

Angelsaksisch

Woordherkomst en -opbouw

[A] van Protogermaans *gudą, via Proto-West-Germaans *god
[B] van Protogermaans *gōdaz, via Proto-West-Germaans *gōd

Zelfstandig naamwoord

[A] god

(religie) god; hypothetisch bovennatuurlijk wezen dat verantwoordelijk wordt geacht voor (bepaalde aspecten van) de werkelijkheid
(religie) God; de god van de Abrahamistische religies (specifiek de Christelijke God)

Overerving en ontlening

Middelengels: god, God, godd, godde
- Engels: god
- Schots: god

Bijvoeglijk naamwoord

[B] god

goed

Overerving en ontlening

Middelengels: god, gode, goed, good, gude
- Engels: good
- Schots: guid
- Yola: gayde, gooude

Deens

Uitspraak

Geluid: god Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
IPA: /guː/

Woordherkomst en -opbouw

van Oudnoords góðr

Naar frequentie	136

stellend	vergrotend	overtreffend
onbepaald(sterk)	g enkelvoud	god	bedre	bedst
o enkelvoud	godt
meervoud	gode
bepaald(zwak)	enkelvoud enmeervoud	gode	bedre	bedste

Verwijzingen

god in:
Det Danske Sprog- og Litteraturselskab
Den Dankse Ordbog op website:ordnet.dk

Drents

Engels

Uitspraak

Geluid: god (VS) (hulp, bestand)
IPA: /gɑːd/ (VS), /gɒd/ (VK)

Woordherkomst en -opbouw

van Middelengels god / God / godd / godde

enkelvoud	meervoud
god	gods

Fries

Woordherkomst en -opbouw

van Oudfries god

enkelvoud	meervoud
naamwoord	god	goaden
verkleinwoord	godsje

Verwijzingen

Wurdboek fan de Fryske taal - Instituut voor de Nederlandse taal

Limburgs

Zelfstandig naamwoord

god

(religie) god

Middelengels

Woordherkomst en -opbouw

[A] van Angelsaksisch god
[B] van Angelsaksisch god / gōd

Zelfstandig naamwoord

[A] god

(religie) god; hypothetisch bovennatuurlijk wezen dat verantwoordelijk wordt geacht voor (bepaalde aspecten van) de werkelijkheid
(religie) God; de god van de Abrahamistische religies (specifiek de Christelijke God)

Bijvoeglijk naamwoord

[B] god

goed

Middelnederduits

Woordherkomst en -opbouw

[A] van Oudsaksisch gad / god
[B] van Oudsaksisch god / gōd

Zelfstandig naamwoord

[A] god

(religie) god

Overerving en ontlening

Nedersaksisch: Goatt, Godd, Gott, Guatt
Plautdietsch: Gott

Bijvoeglijk naamwoord

[B] god

goed

Middelnederlands

Zelfstandig naamwoord

god

(religie) god

Overerving en ontlening

Limburgs: god, gód
Nederlands: god
- Afrikaans: god

Nedersaksisch

Woordherkomst en -opbouw

[A] van Middelnederduits gad / god / got
[B] van Middelnederduits god / got / gôt

Zelfstandig naamwoord

[A] god

(religie) god

Nedersorbisch

Zelfstandig naamwoord

god

genitief meervoud van gódy

Noors

Uitspraak

Geluid: god Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
IPA: /guː/

Woordherkomst en -opbouw

erfwoord van Oudnoords woord góðr, uit Germaans *gōda- “goed”, “geschikt”', verwant aan Nederlands goed, Engels good, Duits gut, enz.

Naar frequentie	106

Bijvoeglijk naamwoord

god

goed
«Er det noen som har forslag til en god kake?»
Heeft iemand een suggestie voor een goede taart?

«Fotballjentene, håndballjentene, skigutta og Oslo-filharmonikerne. De hevder seg i verdenstoppen. På samme måte skal vi vise at norsk næringsliv klarer seg internasjonalt. Trenger vi kanskje et nytt slagord? Det er typisk norsk å være god.»[1]

De voetbalmeiden, de handbalmeiden, de skijongens en het Oslo Philharmonisch Orkest. Ze beweren aan de wereldtop te staan. Op dezelfde manier moeten we laten zien dat het Noorse bedrijfsleven en de industrie het internationaal goed doen. Hebben we misschien een nieuwe slogan nodig? Het is typisch Noors om goed te zijn

Verbuiging

stellend	vergrotend	overtreffend
onbepaald(sterk)	m/v enkelvoud	god	bedre	best
o enkelvoud	godt
meervoud	gode
bepaald(zwak)	enkelvoud enmeervoud	gode	bedre	beste

Afgeleide begrippen

i god tid

Uitdrukkingen en gezegden

i god tid

op tijd

godt nyttår / godt nytt år

Gelukkig Nieuwjaar!

vær så god

alsjeblieft / dankjewel

Verwijzingen

↑ Weblink bron
Noors premier Gro Harlem Brundtlands
“Nyttårstale (Nieuwjaarstoespraak)” (1 januari 1992)

Nynorsk

Uitspraak

Geluid: god Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
IPA: /guː/

Woordafbreking

Woordherkomst en -opbouw

van Oudnoords góðr

Bijvoeglijk naamwoord

god

goed

Verbuiging

stellend	vergrotend	overtreffend
onbepaald(sterk)	m/v enkelvoud	god	betre	best
o enkelvoud	godt
meervoud	gode
bepaald(zwak)	enkelvoud enmeervoud	gode	betre	beste

Afgeleide begrippen

i god tid

Uitdrukkingen en gezegden

i god tid

op tijd

godt nyttår / godt nytt år / godt nyår

Gelukkig Nieuwjaar!

ver så god

alsjeblieft / dankjewel

[A] van Protogermaanse *gudą, via Proto-West-Germaanse *god
[B] van Protogermaanse *gōdaz, via Proto-West-Germaanse *gōd

Zelfstandig naamwoord

[A] god

(religie) god

Overerving en ontlening

Fries: god
Saterfries: god

Bijvoeglijk naamwoord

[B] god

goed

Schrijfwijzen

gōd

Overerving en ontlening

Fries: goed
Noord-Fries: gud
Saterfries: goud

Oudsaksisch

Uitspraak

[A] IPA: /ɣɔd/
[B] IPA: /ɣoːd/

Woordafbreking

Woordherkomst en -opbouw

[A] van Protogermaans *gudą, via Proto-West-Germaans *god
[B] van Protogermaans *gōdaz, via Proto-West-Germaans *gōd

Zelfstandig naamwoord

[A] god

(religie) god; hypothetisch bovennatuurlijk wezen dat verantwoordelijk wordt geacht voor (bepaalde aspecten van) de werkelijkheid
(religie) God; de god van de Abrahamistische religies (specifiek de Christelijke God)