demat - Wikeriadur (original) (raw)

Brezhoneg

Etimologiezh

Ger savet diwar « dez » ha « mat ».

Anavezet dre skrid abaoe ar bloaz 1530[1].

Estlammadell

demat /de.ˈmɑːt/

Ger saludiñ.
- De mat dach ma den quer... — (Ar Varn diwezhañ, 1792 , p. 259.)
- De mat dach intanves gant ho crouadurien ... — (Ar Varn diwezhañ, 1792, p. 475.)
- De mat dach otto bras ... — (Ar Varn diwezhañ, 1792, p. 735.)
- De mat dach bourchis.. — (Ar Varn diwezhañ, 1792, p. 779.)
- De mat dach courtisan.. — (Ar Varn diwezhañ, 1792, p. 869.)
- De mat dach medisin.. — (Ar Varn diwezhañ, 1792, p. 1058.), — (Ar Varn diwezhañ, 1792, p. 1116.)
- Demat, roue ha rouanez. — (Fontanellan, er Barzhaz Breizh.)
- — Demat, emezañ d’ar porzhier. — Ha deoc’h ivez. — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/2, Al Liamm, 1985, p. 15.)
- Bugale Sant Bruno a lavare de mad an eil d'eguile dre ar goms-ma : va breur, red eo mervel ! — (Scol ar maro mad, troet gant Goulven Morvan, 1867, p. 31.)
- En em dennet eo kuit en eur lavaret deomp : De mad, kenavezo. — (Goulven Morvan, Feiz ha Breiz, 4e bloavezh, niv. 178, 1868, p. 171a.)
- De mad, camaraded ; savit ama ; plas evit fransizien ! — (Goulven Morvan, Eur prizonier er Prus, Feiz ha Breiz, 9t bloavezh, niv. 456, 1873, p. 311b.)
- [...], da lavaret eo e voa eat kuit ep lavaret na kenavezo, na de mad na nos vad da zen. — (Feiz ha Breiz, 10t bloavezh, niv. 482, 1874, p. 89a.)
- Demad ha joa holl er gaer-man :
  'Nn autro penn-ar-goer pelec'h'man ? — (E. E., Ar brezel prus, Feiz ha Breiz, 14t bloavezh, niv. 15, 1879, p. 118b.)
- Ia laouen ; deiz mad, Thomaz,
  Deus pelec'h e teuez ma fautr ? — (E. E., Ann ti-eva e-kichen ar mor, Feiz ha Breiz, 14t bloavezh, niv. 21, 1879, p. 163a.)
- De mad ha joa oll en ti-man.
  Ann otro Maer pelec'h eman ? — (Gwerz ann otro ar C'haer, Chansons et danses des Bretons, 1889, p. 122.)
- Demad ha joa bars an ti-ma,
  Ar bennherès pelec'h ema ? — (Pennherès Kernenon, Soniou Breiz-Izel, 1890, p. 184.)
- Demad, Mari, ma mestrès, demad d'ac'h a laran ; [...] — (Mari, Soniou Breiz-Izel, 1890, p. 206.)
- Demad ha joa hol er gêr-man,
  Pelec'h 'man ar golaj aman ? — (Cloarec Rozmar, Soniou Breiz-Izel, 1890, p. 260.)
- De-mad d’ar gompagnunez ! — (Almanak ann den honest, Le Courrier du Finistère, 13t bloavezh, niv. 655, 1892, p. 1a.)
- Demad eme-z-hi, Kaourintina ; peger kaer eo da bark, ha pegen dru eo ar boed-loned ennan ! — (F. Jaffrennou, Ar roz milliget, La Résistance, 14t bloavezh, niv. 40, 1898, p. 1c.)
- Demad, demad, emei ; lawen ouz da weled, merc'h ar roue. — (Franses Jaffrennou, Bronwen, Merc'h ar Roue, La Résistance, 15t bloavezh, niv. 14, 1899, p. 2b.)
- Demad, eme an daou Vreizad, [...] — (Franses Jaffrennou, Laer an eneou, La Résistance, 17t bloavezh, niv. 44, 1901, p. 1b.)
- Demad, den koz ha venerabl
  C'houi, a glevan, a zo kapabl — (Kollokou etre eun den kiriuz hag eun den fur, Ar Bobl, niv. 10, 1904, p. 3a.)
- De mad itrôn ! Dudi ha levenez deoc'h ! — (Leon ar Berr, Ar gwir treac'h d'ar gaou, 1905, p. 17.)
- Demad Herveik koz ! — (Leon ar Berr, Ar gwir treac'h d'ar gaou, 1905, p. 43.)
- De-mad, tonton, deuet oun d'ho kwelet, [...] — (Marvailher Botmeur, Ar penn-oc'h du, Feiz ha Breiz, 8t bloavezh, niv. 8, 1907, p. 249.)
- De mad, emezan, de mad ! — (Ar Yeodet, Ar pesk-ebrel, L'Écho du Finistère, 4e bloavezh, niv. 173, 1909, p. 2d.)
- Ar vleuen-ze 'm ije roet
  N'eur reketi d'ezi : de-mad ! — (Y. Bloch, Hunvre, L'Écho du Finistère, 4e bloavezh, niv. 174, 1909, p. 2c.)
- Démat, Elen ! — (Vedig en Evel, Un dra grateit, Dihunamb!, 6t bloavezh, niv. 55, 1910, p. 123.)
- Démat ha joe d'ol tud en ti ;
  Er vinourez 'men é ma hi ? — (Er vam gaer, dastumet gant an dimezell L. Guillam, Dihunamb!, 6t bloavezh, niv. 55, 1910, p. 163a.)
- De-mad, ma den, emean, rag heman ê da zivezan. — (Dir-na-dor, Hostaliri ar Jistr mad, L'Écho du Finistère, 5t bloavezh, niv. 245, 1910, p. 2a.)
- Demad, mestrez ! emezan. — (Joseph-P. ar Braz, Intanvez ar mortolod, L'Écho du Finistère, 5t bloavezh, niv. 249, 1910, p. 2b.)
- Demad Mona ! — (Joseph-P. ar Braz, Karantez divarvel, L'Écho du Finistère, 5t bloavezh, niv. 257, 1910, p. 2d.)
- Ma zi bihan a zav dereat,
  Hanter-guzhet 'touez ar c'hoad gwer ;
  Bemde d'ezan, gant pok an de mat,
  An heol 'ro e gentan sklerder. — (Filomena Kadored, Ma Zi bihan, Mouez meneou Kerne, 1912, p. 47.)
- An doktor Moulin, maer Bar-le-Duc, a hetaz d'ezan demad — (Dre ar Prenneslt, Ar Bobl, 10t bloavezh, niv. 453, 1913, p. 1a.)
- Demat, Per, skuis e tlefec'h beza gant ar c'hor. — (Breur ha C'hoar, Le Courrier du Finistère, 41t bloavezh, niv. 2130, 1920, p. 3e.)
- Démat, madam er Vran, penaus ma hou iehed ? — (L., Er Vran hag el Luhern, Dihunamb!, Genver 1922, p. 64.)
- Un dé, ér vorh, jao Fanchon é huélet un or degor dirakton e ias én ti, hemb laret démat ha kentéh chetu ean é monet trema en nèled èl ma oè akustumet. — (L. Herveu, Jao Fanchon, Dihunamb!, Genver 1922, p. 167.)
- Démat, Kristol.... Iah oh ataù ! — (Efflam Koed Skaù, Blankeu me iondr Kristol, Dihunamb!, C'hwevrer 1923, p. 164.)
- De-mat 'ta, Per, da blec'h 'zit 'ta,
  Ker presset all er mintin-ma? — (Kaourantin Kergoat, Istor eur Maout, Le Courrier du Finistère, 31 Mae 1930, p. 2e.)
- Demat, Mikaela. — (Roparz Hemon, An tan e ti Kernaspreden, Gwalarn niv. 37, Kerzu 1931, p. 8.)
- Demat, Itron Gwennili ! — (Fant R. Meavenn, Demat, Kanou en deiz, Gwalarn niv. 53, Ebrel 1933, p. 10.)
- De mat, aotrou! — (Evnig Arvor, Paner vurzudus ar mevel Fanch, Feiz ha Breiz, Genver 1934, p. 59.)
- Demat, moereb koz, emezañ. — (Koulmig Arvor, Yann ar burzudou, Gwalarn niv. 63, C'hwevrer 1934, p. 10.)
- Demat, tieg ! — (Breur Dominik, Eur parkad mein, Bleun-Brug, niv. 64, Here 1953, p. 15.)
- De mad, ma den, emean, rak heman eo da ziwean. — (Erwan ar Moal, Pipi Gonto, Kemper, 1925, p. 45.)
- Demat ! Onenn.... — (Brogarour, Onenn, Gwengamp, 1936, p. 15.)
Demat da unan bennak:
- Demat, emezañ, d'ar porzhier. — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/2, Al Liamm, 1985, p. 15.)
- — Demat, ma c'hoarig ! Demat dit, ma c'hoarig Levenez !... — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/1, Al Liamm, 1984, p. 276.)
- De mat d'an dud amañ! emeon. -Demat! De mat! eme ar potr koz. — (Erwan ar Moal, Pipi Gonto Marvailhou nevez, Saint-Brieuc, 1908, p. 46.)
- « Demat d’eoc’h, plac’h ar goanta, » eme Veur. — (Yann ar Floc'h, Koñchennou eus Bro ar Stêr Aon, Levrdi Le Dault, Kemper, 1950, p. 194.)
- Demat dit, Herve. Mat ar jeu? Jean Tricoire, Me a gomzo brezoneg. 1990. p 132
Reketiñ an demat da ub.
- [...], ha me **reketi an demat d'**an teir maouez ha **d'**ar zoudard a oa ennañ : [...] — (Ab-Sulio, Seiz vloaz e bro ar vorianed, 1929, p. 93.)