xwendin - Wîkîferheng (original) (raw)

• IPA(kilîd): /xʷɜnˈdɘn/
• Kîtekirin: xwen·din

xwendin (gerguhêz)
Rehê dema niha: -xwîn-
RP.Niha
ez	dixwînim
tu	dixwînî
ew	dixwîne
em, hûn, ew	dixwînin
Fermanî	Yekjimar	bixwîne
Pirjimar	bixwînin
Rehê dema borî: -xwend-
RP.Boriyasade
min	xwend
te	xwend
wê/wî	xwend
me, we, wan	xwend
Formên din: Tewandin:xwendin

Du kes pirtûkekê dixwînin.

xwendin gerguhêz (lêkera xwerû)

1. Herfên nivîsî bi deng yan di dilê xwe de gotin.
   Ez vê pirtûkê dixwînim.
   • Keçikan ji hemalî re got: "Here tiştê ku li ser derî nivîsandiye, bixwîne.!" — (Çîroka Hezar û Şevekê, werger: Serdar Roşan, Weşanên Nûdem)
2. Xwe fêr kirin.
   Wî fransî xwendiye.
   • Min Quran û heft çîrokên wê, pirtûkên gir yên zanayên mezin xwendine; min ilmê stêrkan xwendiye; min gotinên şaîran xwendine. Bi kurtî: Min wisa bi zanabûn û daxwaz ilim xwendiye ku ez bi rehetî dikarim bêjim, ez ji hevdemên xwe xwendetirim. — (Çîroka Hezar û Şevekê, werger: Serdar Roşan, Weşanên Nûdem)
3. Li fêrgehekê wek ders hebûn.
4. Stirîn, stiran gotin.
   Bilbil li ser sorgulan dixwînin.
   • Dibe ku jî li vî gundî meleyek hebe, bi dengê xwe yê zîz li ser Ûsiv bixwîne. — (Dara Hinarê, Yaşar Kemal, Weşanên Nûdem)
5. wîçîn, wîtîn, fîtîn ji bo firende, teyr û tûran û kêzikan
   • Kevokê berkurka xwe dagirt, dest bi xwendinê kir û di hundurê odê de çû û hat. — (Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986)

• Bête xwendin ger li avê û vexwitRehmî nazil cumleê 'îlet dibit — (w:Mela Hisênê Bateyî)

• Herkesê Şêx lê bixwînê
  Nexweşê hal tê nemînêFeqiyê Teyran, , ~1620

• kurdî-erebî: خوه‌ندن, خواندن

• xwandin

• xwenda

• xwendatî

• xwende

• xwendetî

• xwendekar

• xwendekarî

• xwendevan

• xwendevanî

• xwendewar

• xwendewarî

• -xwîn

• xwîner

• xwînerî

• nivîsîn

Ji proto-hindûewropî *swen- (“deng dan, deng jê hatin; gazî kirin”),proto-îranî *hwen,avestayî: xven-,partî: xw'n-,pehlewî: xw'n-,sogdî: xw'n-,farisî: خواندن (xvanden - rehê dema niha -xan-),osetî: xwinîn,belûçî: wan-,kurmancî: xwendin /-xwîn-,soranî: خوێندن (xwêndin) (xwêndin - rehê dema niha -xwên-),hewramî: wanay / -wan-,zazakî: wendene (rehê dema niha -wen-),sanskrîtî: sveneti- (deng dan, deng jê hatin),latînî: sonus, sound, sonic (deng),almanî: Schwan (qû - ji ber dengê xwe),îngilîzî: swan (qû)

Çavkanî:

• Cheung, Johnny, Etymological Dictionary of the Iranian Verb, Leiden, 2007, r. 144 ,

• Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots[1], Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an, r. 88,

• Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.

• Soranî: xwêndin

• Afrîkansî: lees → af

• Albanî: lexoj → sq, zgledh

• Almaniya Pennsylvania: lese

• Almanî: lesen → de
  Elmanîşî: läse

• Amazîxiya fasî: ⵖⵔ (ɣr)

• Amharî: ማንበብ (manbäb)

• Aragonî: leyer

• Aromanî: ghivãsescu, yivãsescu, dyivãsescu

• Asamî: পঢ় (porh)

• Astûrî: lleer → ast

• Azerî: oxumaq → az

• Baskî: irakurri, leitu

• Başkîrî: уҡыу (uqïw)

• Belarusî: чыта́ць împf (čytácʹ), прачыта́ць pf (pračytácʹ)

• Bengalî: পড়া → bn (pôṛa)

• Bretonî: lenn → br

• Bulgarî: чета́ → bg împf (četá), прочета́ pf (pročetá)

• Burmayî: ဖတ် → my (hpat), စာဖတ် → my (cahpat)

• Çeçenî: деша (deša)

• Çekî: číst → cs împf

• Çerokî: ᎠᎪᎵᏰᎠ (agoliyea)

• Çeyenî: -hoéstá

• Çînî:
  Kantonî: 讀 / 读 (duk6)
  Dunganî: нян (ni͡an), кан (kan), дў (dw)
  Mandarînî: 讀 / 读 → zh (dú) ; 看 → zh (kàn)
  Minnanî: 讀 / 读 → zh-min-nan (tha̍k, tho̍k)

• Çukçî: калевэтгавык (kalevėtgavyk)

• Çuvaşî: вула (vula)

• Çûkî: anneani

• Danmarkî: læse → da

• Dusuniya navendî: basa

• Endonezyayî: baca → id

• Erebî: قَرَأَ → ar (qaraʔa)
  Erebiya hîcazî: قَرَا (gara), قِري (giri)

• Ermenî: կարդալ → hy (kardal), ընթերցել → hy (əntʻercʻel)

• Esperantoyî: legi → eo

• Estonî: lugema, vaatama → et

• Evenî: таӈ- (taŋ-)

• Evenkî: таң-

• Extremaduranî: leyel, leel

• Farisî: خواندن → fa (xândan), خوندن (xundan)

• Ferî: lesa

• Fîjî: wilika → fj

• Fînî: lukea → fi

• Flamiya rojava: leezn

• Fransî: lire → fr

• Frîsiya bakur: leese, lees

• Frîsî: lêze → fy

• Gaelîka skotî: leugh

• Galîsî: ler → gl

• Gotî: 𐌰𐌽𐌰𐌺𐌿𐌽𐌽𐌰𐌽 (anakunnan)

• Gujaratî: વાંચવું (vā̃cvũ)

• Gurcî: კითხვა (ḳitxva)

• Guwaranî: moñe'ẽ

• Hawayî: heluhelu

• Hindî: पढ़ना → hi (paṛhnā)

• Holendî: lezen → nl

• Hunsrikî: lese

• Îbranî: קָרָא → he (kará)

• Îdoyî: lektar → io

• Îngilîziya kevn: rǣdan

• Îngilîzî: read → en

• Îngriyî: lukkia

• Îngûşî: деша (deša)

• Îrlendî: léigh

• Îstriyotî: lezi

• Îtalî: leggere → it

• Îzlendî: lesa → is

• Japonî: 読む → ja (よむ, yomu)

• Javayiya kevn: waca

• Javayî: maca → jv

• Kabîlî: ɣer

• Kalalîsûtî: atuarpoq, atuarpaa

• Katalanî: llegir → ca

• Keçwayî: ñawilliy, ñawiy, qillqaqhaway, ñawinchay → qu, liyiy

• Keşmîrî: پَرُن (parun)

• Kirgizî: окуу → ky (okuu)

• Kitubayî: tanga

• Kîngalî: කියවනවා (kiyawanawā)

• Komorî: usoma

• Konkanî: वाजचे (vāj(ü)ce)

• Koreyî: 읽다 → ko (ikda)

• Kornî: lenna, redya

• Korsîkayî: leghja → co

• Ladînoyî: meldar (מילדאר)

• Latgalî: skaiteit

• Latînî: legō → la

• Latviyayî: lasīt → lv

• Lawsî: ອ່ານ (ʼān)

• Lingalayî: tánga

• Lîtwanî: skaityti → lt

• Lombardî: leg

• Luksembûrgî: liesen → lb

• Makedonî: чита împf (čita)

• Malayalamî: വായിക്കുക → ml (vāyikkuka), വായന → ml (vāyana)

• Malezî: baca → ms

• Maltayî: qara

• Mançûyî: ᡨᡠ᠋ᠸᠠᠮᠪᡳ

• Manksî: lhaih

• Mansakayî: basa

• Maorî: rīti

• Maratî: वाचणे → mr (vāċṇe)

• Mayayiya yukatekî: xook

• Mecarî: olvas → hu, elolvas → hu

• Mînangkabawî: baco

• Mongolî:
  Kirîlî: унших → mn (unšix)
  Mongolî: ᠤᠩᠰᠢᠬᠤ (ungsiqu)

• Nahwatlî: pōhua

• Napolîtanî: legge

• Navajoyî: ółtaʼ

• Nepalî: पढ्नु (paḍhnu)

• Nepalî: पढ्नु (paḍhnu)

• Normandî: liéthe

• Norwecî:
  Norweciya bokmålî: lese → no
  Norweciya nînorskî: lesa → nn

• Okînawanî: 読むん (yumun)

• Oksîtanî: legir → oc

• Oriyayî: ପଢିବା (pôḍhiba)

• Oromoyî: beekuu

• Oygurî: ئوقۇماق (oqumaq)

• Ozbekî: oʻqimoq → uz

• Papyamentoyî: lesa

• Peştûyî: لوستل → ps (lwastǝl)

• Piedmontîsî: lese

• Polonî: czytać → pl împf, przeczytać → pl pf

• Portugalî: ler → pt

• Qazaxî: оқу → kk (oqu)

• Romancî: leɡer, liɡer, ler

• Romanyayî: a citi → ro, a lectura → ro

• Rusî: чита́ть → ru împf (čitátʹ), прочита́ть → ru pf (pročitátʹ)

• Saksoniya kevn: lesan

• Samiya bakurî: lohkat

• Samiya kildînî: ло̄гкэ (lōgke)

• Samoayî: faitau

• Sanskrîtî: पठ् → sa (paṭh), पठति → sa (paṭhati)

• Sardînî: lègere, lèghere, lèzere, lígere, ligi, lígiri, lízere

• Sicîlî: lèggiri → scn, liggiri → scn, lèiri → scn, liiri → scn

• Sindhî: پڙهڻ (parhanu)

• Sirboxirwatî:
  Kirîlî: чѝтати împf
  Latînî: čìtati → sh împf

• Sîlhetî: ꠙꠠꠣ (foṛa)

• Slaviya kevn:
  Kirîlî: читати împf (čitati), чьтати împf (čĭtati)

• Slaviya rojavayî ya kevn: читати împf (čitati)

• Slovakî: čítať → sk împf

• Slovenî: brati → sl împf, čìtati împf

• Sorbî:
  Sorbiya jêrîn: cytaś împf
  Sorbiya jorîn: čitać → hsb împf

• Sotoyiya başûr: bala → st

• Spanî: leer → es

• Swahîlî: kusoma

• Swêdî: läsa → sv

• Şanî: လူလိၵ်ႈ (lǔu līk), ဢၢၼ်ႇ (ʼàan)

• Şîngazîcayî: usoma

• Tacikî: хондан → tg (xondan)

• Tagalogî: bumasa → tl, basahin, magbasa

• Tahîtî: taió

• Tamîlî: வாசி → ta (vāci), படி → ta (paṭi)

• Tayî: อ่าน → th (àan)

• Telûgûyî: చదువు → te (caduvu)

• Temazîxtiya atlasa navendî: ɣer

• Teterî: укырга → tt (uqırga)

• Tetûmî: lee

• Tirkî: okumak → tr

• Tirkmenî: okamak

• Tîbetî: ཀློག (klog), ལྗགས་ཀློག (ljags klog)

• Urdûyî: پَڑھنا (paṛhnā)

• Ûkraynî: чита́ти → uk împf (čytáty), прочита́ти pf (pročytáty)

• Venîsî: lèzar, lèzer, lezar, lezer, lèxar, lèxer, leđer → vec

• Viyetnamî: đọc → vi

• Volapûkî: reidön → vo

• Walonî: lére → wa

• Weylsî: darllen → cy

• Wîlamowî: łaoza

• Ximêrî: មើល → km (məəl), អាន → km (ʼaan)

• Yakutî: аах (aax)

• Yidîşî: לייענען (leyenen), לעזן (lezn)

• Yûnanî: διαβάζω → el (diavázo)
  Kevn: ἀναγιγνώσκω (anagignṓskō), ἐντυγχάνω (entunkhánō), ἀναλέγω (analégō), ἀνανέμω (ananémō)

• Zhuangî: dog, doeg

xwendin m

1. Gotina tiştên nivîsandî bi deng yan di dilê xwe de.
   Xwendina kitêban.
   Xwendina qanûnê.
2. perwerde, talîm, terbiyet
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

• Fransî: lecture → fr m
• Îngilîzî: reading → en
• Tirkî: okuma → tr