paard - WikiWoordenboek (original) (raw)

Nederlands

Uitspraak

• Geluid: paard (hulp, bestand)
• IPA: / part / (1 lettergreep); /paːrt/

Woordafbreking

• paard

Woordherkomst en -opbouw

• In de betekenis van ‘tam hoefdier met manen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1266.[1][2]
• Middelnederlands pāert, perert, ontleend aan Laatlatijn paraverēdus ‘postpaard op zijlijnen, wisselpaard’, samengesmolten uit Oudgrieks pára ‘bij, extra’ en Gallisch verēdus ‘(post)paard’ (vgl. Welsh gorwydd ‘ros’), leenvertaling naar het voorbeeld van Oudgrieks párippos ‘postpaard’ (uit pára- en híppos ‘paard’).[3] Evenzo ontleend zijn Nederduits Peerd en Duits Pferd.

Zelfstandig naamwoord

het paard o

1. (onevenhoevigen) gedomesticeerd hoefdier uit de familie van de paardachtigen Equidae , met vloeiende manen, een langharige staart en relatief korte, opstaande oren, dat als rij- en trekdier gebruikt wordt
   • Miljoenen paarden stierven tijdens de Napoleontische Oorlogen door verwondingen, ziekte, uitputting en honger, met name tijdens de desastreuze Russische campagne van 1812
     ▸ Maar terwijl die Pieten speelgoed maken, pepernoten bakken en alles klaarmaken voor de volgende reis naar Holland, trekt Sinterklaas op zijn paard door de hoge Spaanse bergen, op zoek naar een nieuw Pietje.[4]
     ▸ Toen ik aankwam bij het vuurtje zag ik tot mijn verbazing twee paarden aan een lang touw grazen, met verder niemand in de buurt.[5]
2. (sport) turntoestel op vier poten en met twee handvatten om op te voltigeren of zonder handvatten om overheen te springen
3. (schaak) een schaakstuk dat over de andere stukken heen kan bewegen
4. (techniek) het deel van het mechanisme van een korenmolen, dat de afstand tussen de molenstenen regelt
5. (astrologie) een van de tekens van de Chinese dierenriem
6. (scheepvaart) een touw om op te staan, onder de ra van een dwarsgetuigd zeilschip
7. (gereedschap) een schraag om hout op te zagen

• [](//nl.wiktionary.org/wiki/Bestand:Etalon%5Frace%5Fardennaise%5F1.jpg "[1]: Paard")
  [1]: Paard
• [](//nl.wiktionary.org/wiki/Bestand:Gymnastics%5Fbrokenchopstick.jpg "[2]: Paard")
  [2]: Paard
• [](//nl.wiktionary.org/wiki/Bestand:Chess%5Ftile%5Fnl.svg "[3]: Paard")
  [3]: Paard
• [](//nl.wiktionary.org/wiki/Bestand:Molen%5FDe%5FHoop%5FGarderen%5Fpaard.jpg "[4]: Paard")
  [4]: Paard
• [](//nl.wiktionary.org/wiki/Bestand:OMBRE%5FCHINOISE%5FCHEVAL.jpg "[5]: Paard (馬, 马)")
  [5]: Paard (馬, 马)
• [](//nl.wiktionary.org/wiki/Bestand:Zeilen%5Freven.JPG "[6]: Paard")
  [6]: Paard

Gelijkklinkende woorden

• paart

Synoniemen

• [1] (wetenschappelijk) equus caballus, knol, ros

Hyperoniemen

• [1] hoefdier

Hyponiemen

• [1] hengst, merrie, ruin, schimmel, appelschimmel, vos, moor, veulen, circuspaard, drafpaard, dressuurpaard, fokpaard, halfbloedpaard, jaagpaard, koudbloedpaard, legerpaard, manegepaard, renpaard, rijpaard, springpaard, trekpaard, warmbloedpaard, werkpaard, zadelpaard

Hyponiemen

Verwante begrippen

• [2] bok (2)

Afgeleide begrippen

Verwante begrippen

• schoft, vervoermiddel

Verwante begrippen

• [1] arabier, draver, fokhengst, fokmerrie, halfbloed, hoefsmid, koudbloed, manege, renstal, rijschool, ruiter, stoeterij, volbloed, zadelmaker
• [2] bok

Uitdrukkingen en gezegden

• [1] het paard achter de wagen spannen
• de prins op het witte paard

de ideale man om mee te trouwen

• een dood paard aan een boom (vast)binden

te voorzichtig zijn

• een gegeven paard in de bek kijken

niet dankbaar, maar kritisch zijn over cadeaus of koopjes

• een oud paard van stal halen

wat men vroeger al eens heeft laten horen nog eens ten beste geven

• het beste paard van stal

de in stilte meest gewaardeerde persoon in een gezelschap

• het paard van Troje binnen halen

ongemerkt de vijand toegang verlenen

• honger hebben als een paard

zeer veel trek in eten hebben

• iemand te paard helpen

iemand helpen om een goede baan te krijgen

• man en paard noemen

eerlijk zeggen wat er niet goed is en door wie dat komt

• [1] op het verkeerde paard wedden
• over het paard tillen

overdreven verwennen en prijzen

• over het paard getild

te zeer geprezen zijn zodat men verwaand is

• sterk als een paard
• trekken aan een dood paard

zich inspannen voor een hopeloze zaak die alleen maar energie kost en uiteindelijk niets oplevert

• werken als een paard

heel hard werken

Spreekwoorden

• een schurftig paard vreest de roskam

iemand die aan iets schuldig is, heeft liever niet dat datgene onderzocht wordt

• het beste paard struikelt (ook) wel eens

ook de beste maakt wel eens een fout

• het beste paard van stal wordt overgeslagen.

grappige uitspraak wanneer iemand overgeslagen wordt

• het hinkende paard komt achteraan

wanneer het werk is gedaan komt de rekening ofwel: na mooie dingen komen vaak de minder fijne dingen

• het oog van de meester maakt het paard vet

het werk gebeurt beter als de baas toezicht houdt

• het paard ruikt de stal

opschieten om gauw thuis te komen

• je kan een paard naar het water brengen, maar je kan het niet laten drinken

iemand doet enkel dingen dat hij zelf wil

• je moet een gegeven paard niet in de mond/bek kijken

je moet niet te kritisch zijn over cadeaus, of koopjes

• jong te paard, oud te voet

als je in je jeugd erg wordt verwend, krijg je het later erg moeilijk

• men moet een paard de rug niet stuk rijden

men moet niet te veel eisen van een ander

• paarden die haver verdienen krijgen ze niet

de mensen die het hardste werken, krijgen het minste geld

• vertrouwen komt te voet en gaat/vertrekt te paard

door een enkele stommiteit kan men vertrouwen of een reputatie die men jarenlang heeft opgebouwd in een keer teniet doen.

• waar het paard aangebonden is, moet het vreten

men moet zich naar de omstandigheden schikken

Vertalingen

1. tam hoefdier met manen

6. touw onder een ra om op te staan

Gangbaarheid

• Het woord paard staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "paard" herkend door:

Meer informatie

• Zie de doorverwijspagina op Wikipedia voor meer informatie.

Verwijzingen

1. ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
2. ↑ "paard" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
3. ↑ paard op website: Etymologiebank.nl
4. ↑ “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 11
5. ↑
   Tim Voors
   “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
6. ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be