dan - Wîkîferheng (original) (raw)
Binêre herwiha: -dan
- IPA(kilîd): /ˈdɑːn/
- Deng (Amed)ⓘ
- Kîtekirin: dan
| dan (gerguhêz) | ||
|---|---|---|
| Rehê dema niha: -d- | ||
| RP.Niha | ||
| ez | didim | |
| tu | didî | |
| ew | dide | |
| em, hûn, ew | didin | |
| Fermanî | Yekjimar | bide |
| Pirjimar | bidin | |
| Rehê dema borî: -da- | ||
| RP.Boriyasade | ||
| min | da | |
| te | da | |
| wê/wî | da | |
| me, we, wan | da | |
| Formên din: Tewandin:dan |
Kesek gulekê dide yekî.
dan gerguhêz (lêkera xwerû)
- Diyarî kirin, raber kirin, pêşkêş kirin, araste kirin.
Min gulek da wê. - anîn dinyayê, ruh danê.
Xwedê tu kengî dayî? - Jê çêbûn, lê peyda bûn.
Rengê xwe dan. (reng lê peyda bûn, rengîn bûn)
Berhem dan. (berhem pê ve şên bûn) - danîn
- Deqyanûs bi şîrek hilanî da bin lîbasê xwe. — (1857, Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, sala weşandinê: 2022, r. 90)
Ji lebê le'leşeker bêj û ji şekker meke behs
Bi ser enguştê 'eqîqê bide fincana rehîq
Abê heywan te çi yin nav-i ji kewser meke behs — (Melayê Cizîrî, Dîwan, ~1640)-d-
(devokî) -de-
(biwêj) dan ber hev (“miqayese kirin”)
(lêker) dan berdan
(lêker) dan kirin
(biwêj) dan rê (“1) bi rê kirin 2) bi rê ketin, dest bi meşê kirin”)
(navdêr) danberdan
(navdêr) dankirin
(biwêj) xwe dan agirî (“xwe nêzî agirî kirin (daku germ bibe”)
Ji proto-îranî *de¹- (“dan”) ji proto-hindûewropî *deh₃- (“dan”). Hevreha soranî [skrîpt hewce ye] (dan-, “dan”), avestayî [skrîpt hewce ye] (da-, “dan”), farisiya kevn da- (“dan”), partî dh- (“dan”), farisiya navîn dy- (“dan”), farisî [skrîpt hewce ye] (daden-, “dan”), belûçî [skrîpt hewce ye] (dā-, “dan”), hewramî [skrîpt hewce ye] (dā-, “dan”), zazakî dayen- (“dan”), sanskrîtî [skrîpt hewce ye] (dā-, “dan”), yûnanî didonai- (“dan”), latînî dare- (“dan”), fransî donner- (“dan”), hîtîtî [skrîpt hewce ye] (dā-, “dan”), semnanî dāī- ("dan")
Çavkanî: Cheung p.44, Watkins p.21, Etymonline
- Abxazî: аҭара (ātārā)
- Afrîkansî: gee → af
- Aklanon: bugay
- Albanî: jep
- Almanî: geben → de, abgeben → de
- Altayiya başûrî: берер (berer)
- Amharî: መስጠት (mäsṭät)
- Aragonî: dar
- Aramî:
Siryanî: ܝܗܒ (yav) - Aromanî: dau
- Asamî: দে (de)
- Astûrî: dar → ast
- Azerî: vermək → az
- Baskî: eman
- Başkîrî: биреү (birew)
- Belarusî: дава́ць împf (davácʹ), даць pf (dacʹ), дары́ць împf (darýcʹ), падары́ць pf (padarýcʹ)
- Bengalî: দেওয়া → bn (deoẏa)
- Bretonî: reiñ → br
- Bukidnon manoboyiya rojavayî: beɣey
- Bulgarî: да́вам → bg împf (dávam), дам → bg pf (dam)
- Burmayî: ပေး → my (pe:)
- Buryatî: үгэхэ (ügexe)
- Çekî: dávat → cs împf, dát → cs pf, darovat → cs
- Çerokî: ᎠᏓᏁᏗ (adanedi), ᎠᎥᏏ (avsi), ᎦᏅᏁᎭ (ganvneha)
- Çîçewayî: -patsa
- Çînî:
Kantonî: 畀 (bei2)
Dunganî: ги (gi)
Ganî: 把 (ba3)
Hakkayî: 分 (fûn)
Mandarînî: 給 / 给 → zh (gěi), 遞 / 递 → zh (dì)
Min dongî: 乞 (ké̤ṳk)
Minnanî: 予 → zh-min-nan (ú, ír, í)
Wuyî: 撥 / 拨
Xiangî: 把 - Dalmatî: duor
- Danmarkî: give → da
- Dolganî: биэр (bier)
- Dongşîangî: ogi
- Drungî: bi
- Endonezyayî: beri → id, memberi → id, memberikan → id
- Erebî: أَعْطَى → ar (ʔaʕṭā), وَهَبَ → ar (wahaba), مَنَحَ (manaḥa), آتَى → ar (ʔātā)
Erebiya misrî: إدى (ʔidda)
Erebiya kendavî: عطى (ʕaṭa)
Erebiya hîcazî: أعطى (ʔaʕṭa), أدَّى (ʔadda) - Ermenî: տալ → hy (tal)
- Esperantoyî: doni → eo
- Estonî: andma → et
- Evenî: бӫдэй (ʙjödəj)
- Evenkî: буми (bumi)
- Faliskanî: do (do)
- Farisî: دادن → fa (dâdan)
- Ferî: geva → fo
- Fînî: antaa → fi
- Fransiya kevn: doner
- Fransî: donner → fr, bailler → fr
- Friyolî: dâ
- Frîsiya bakur: jeewe, du, jiiw
- Frîsiya kevn: ieva, jeva
- Frîsî: jaan
- Gaelîka skotî: thoir, tabhair
- Galîsî: dar → gl
- Gotî: 𐌲𐌹𐌱𐌰𐌽 (giban)
- Gurcî: მიცემა (micema), ჩუქება (čukeba)
- Guwaranî: me'ẽ
- Haîtî: bay
- Hawayî: hāʻawi
- Higaononî: ila
- Hindî: देना → hi (denā)
- Holendî: geven → nl, overhandigen → nl
- Îbranî: נָתַן → he (natán)
- Îdoyî: donar → io
- Îlokanoyî: mangted
- Îngilîziya kevn: sellan
- Îngilîzî: give → en
- Înterlîngua: dar
- Îrlendî: tabhair
- Îtalî: dare → it
- Îzlendî: gefa → is
- Japonî: 与える → ja (あたえる,ataeru)，あげる → ja (ageru), 下さる (くださる, kudasaru), 差し上げる → ja (さしあげる, sashiageru), くれる → ja (kureru)
- Javayî: wènèh, mènèh
- Kalingayiya başûrî: mangatod
- Kalmîkî: өгх (ögx)
- Kamberayî: wua
- Kankanayiya bakurî: menited
- Kaşûbî: dawac
- Katalanî: donar → ca
- Kaurnayî: yungkunthi
- Keçwayî: quy, churay, goi
- Keşmîrî: دیُٛن (d'un)
- Kirgizî: берүү → ky (berüü)
- Kîngalî: දෙනවා (denawā)
- Koreyî: 주다 → ko (juda), 드리다 → ko (deurida)
- Korsîkayî: dà → co
- Ladînî: dé, dèr, dèsc
- Latgalî: dūt, snēgt
- Latînî: do → la, perhibeo, exhibeo → la
- Latviyayî: dot → lv
- Lawsî: ມອບ (mǭp), ໃຫ້ (hai)
- Lîtwanî: duoti → lt
- Lîvonî: andõ
- Lombardî: dà
- Lueyî: ᦠᦹᧉ (ḣue2)
- Maguindanaoyî: ingay
- Makedonî: дава (dava)
- Malayalamî: നൽകുക → ml (nalkuka), കൊടുക്കുക → ml (koṭukkuka), തരുക → ml (taruka)
- Malezî: memberi, memberikan, beri → ms, bagi → ms
- Maltayî: ta
- Mançûyî: ᠪᡠᠮᠪᡳ
- Maorî: homai, hoatu, whakapākūwhā, kōkuhu
- Maranaoyî: begay, nggay
- Maratî: देणे (deṇe)
- Mazenderanî: هادائن (hâdâen)
- Mecarî: ad → hu
- Mongolî: өгөх → mn (ögöx)
- Nahwatlî: maca
- Nanayî: бувури (buwuri)
- Napolîtanî: dà
- Navajoyî: yíʼááh, yíjááh, yíyeeh, yíłjooł, yíkaah, yílé, yínííł, yíłteeh, yítįįh, yítłeeh, yíłtsóós
- Nedersaksî: geven → nds
- Normandî: baillier, bailli, donner
- Norsiya kevn: gefa
- Norwecî: gi → no, overrekke, overlate, skjenke → no
- O'odhamî: ma꞉k
- Ohloniya bakur: sume
- Oksîtanî: donar → oc
- Oriyayî: ଦେବା → or (deba)
- Oromoyî: kennuu
- Osmanî: ویرمك (vermek)
- Oygurî: بەرمەك (bermek)
- Ozbekî: bermoq → uz
- Papyamentoyî: duna
- Pîttcantcatcarayî: unganyi
- Polonî: dawać → pl împf, dać → pl pf, przekazać → pl, przekazywać → pl împf
- Portugalî: dar → pt
- Qazaxî: беру → kk (beru)
- Romancî: dar
- Romanyayî: da → ro
- Rusî: дава́ть → ru împf (davátʹ), дать → ru pf (datʹ), дари́ть → ru (darítʹ), подари́ть → ru (podarítʹ)
- Saksoniya kevn: gevan, geƀan
- Sanskrîtî: ददाति → sa (dadāti), यच्छति → sa (yacchati)
- Sardînî: dàe
- Sicîlî: dari → scn
- Sindhî: ڏِئَڻُ (ḍiyanu)
- Sirboxirwatî: dati → sh
Kirîlî: давати împf, дати pf
Latînî: davati → sh împf, dati → sh pf - Slaviya kevn: дати (dati)
- Slovakî: dávať împf, dať pf
- Slovenî: dati → sl, podariti
- Somalî: siin
- Sorbî:
Sorbiya jêrîn: daś pf, dawaś împf
Sorbiya jorîn: dawać împf, dać pf - Spanî: dar → es, entregar → es, donar → es
- Sundanî: pasihan
- Swahîlî: kupa → sw
- Swêdî: ge → sv, giva → sv
- Şerpayî: སྟེར (ster)
- Şîngazîcayî: hupva
- Tabasaranî: тувуб (tuvub)
- Tacikî: додан → tg (dodan)
- Tagalogî: magbigáy → tl
- Tamîlî: கொடு → ta (koṭu), தா → ta (tā)
- Tayî: ให้ → th (hâi), มอบให้
- Tedim çinî: pia
- Teteriya krîmî: bermek
- Teterî: бирергә → tt (birergä)
- Tetûmî: fó
- Tirkî: vermek → tr
- Tirkmenî: bermek → tk
- Tîbetî: སྦྱིན (sbyin), སྟེར (ster)
- Tokpisinî: givim, gipim → tpi
- Tupînambayî: me'eng
- Tuvanî: бээр (beer)
- Urdûyî: دینا (denā)
- Ûkraynî: дава́ти → uk împf (daváty), да́ти → uk pf (dáty), дарува́ти (daruváty), подарува́ти (podaruváty)
- Venîsî: dare
- Viyetnamî: cho → vi
- Walonî: diner → wa, bayî → wa
- Weylsî: rhoi → cy
- Xakasî: пирерге (pirerge)
- Ximêrî: ឲ្យ, អោយ (ʼaoy), ជូន → km (cuun)
- Yakutî: биэр (bier)
- Yidîşî: געבן (gebn)
- Yûnanî: δίνω → el (díno)
Kevn: δίδωμι (dídōmi) - Zêlandî: geve
- Zhuangî: hawj
- Zouyî: pie
| Tewandina dan | ||
|---|---|---|
| Zayenda mê ya binavkirî | ||
| Rewş | Yekjimar | Pirjimar |
| Navkî | dan | dan |
| Îzafe | dana | danên |
| Çemandî | danê | danan |
| Nîşandera çem. | wê danê | wan danan |
| Bangkirin | danê | danino |
| Zayenda mê ya nebinavkirî | ||
| Rewş | Yekjimar | Pirjimar |
| Navkî | danek | danin |
| Îzafe | daneke | danine |
| Çemandî | danekê | daninan |
dan m
Kîsek danî.
dan n
Ji proto-hindûewropî *dʰoHnéh₂ (dan, dexl), hevreha avestayî dāna, sanskrîtî धाना • dhānā́, farisî دانه • dāne, pehlewî dān(ag). tane ya tirkî ji zimanekî îranî ye.
dan n
Almanî: Zeitspanne → de m
Tirkî: ?bayılmak → tr, ?bırakmak → tr, ?göstermek → tr, ?lütfetmek → tr, ?nimet → tr, ?ödeme → tr, ?ödemek → tr, ?parttaym → tr, ?saçış → tr, ?saçmak → tr, ?saymak → tr
dan
dan
dan
- Ji dar.