ketin - Wîkîferheng (original) (raw)
- IPA(kilîd): /ˈkʰætɘn/
- Deng (Amed)ⓘ
- Kîtekirin: ke·tin
| ketin (negerguhêz) | ||
|---|---|---|
| Rehê dema niha: -kev- | ||
| RP.Niha | ||
| ez | dikevim | |
| tu | dikevî | |
| ew | dikeve | |
| em, hûn, ew | dikevin | |
| Fermanî | Yekjimar | bikeve |
| Pirjimar | bikevin | |
| Rehê dema borî: -ket- | ||
| RP.Boriyasade | ||
| ez | ketim | |
| tu | ketî | |
| ew | ket | |
| em, hûn, ew | ketin | |
Formên din:  Tewandin:ketin |
Nîşaneke metirsiya ketina parçe-keviran ji jor de.
ketin negerguhêz (lêkera xwerû)
- (bêhemdî xwe) Hatin xwarê, nizm bûn, dahatin.
Ew ji ser darê ket erdê û gelek êşiya. - Xwe li ser piyên xwe negirtin.
- Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]
- Çûn di derekê ve.
Ketin hindir.
Ketin zanîngehê.
Diz ketin mala wan. - bûn bara yekî/ê, bûn behra yekî/ê
Xanî bo birayê min ket. - li hev qelibîn, hatin ber yan ser hev:
- Kewkeban seyra muxalif girt û têkil kir hisab
Vêk ketin Şems û Zuhel îro di birca 'Eqrebê
Seyf-i çû destê Merîxê mulkê dil lew bû xerab — (Melayê Cizîrî, Dîwan, ~1640)
- Kewkeban seyra muxalif girt û têkil kir hisab
- eleqedar nebûn, têkilî nekirin:
- (mecazî) Wekî ez çum û ew malne nehatin, êdî ewê tu dizanî û axa dizane, ew xeberê bi min ne ketîye. — (2019, Mele Mehmûdê Bazîdî, Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan, Weqfa Mezopotamyayê, çapa 1ê, r. 103, ISBN 978-605-80975-1-3)
- kêm bûn
- Wek hawê ricafekê bi min digirt, û nebza min diket. — (Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 69, ISBN 978-605-2246-80-1)
(biwêj) ber ketin
(biwêj) bi hev ketin
(biwêj) bi ser ketin
(biwêj) çav pê ketin
(biwêj) da ketin
(biwêj) dûv ketin
(biwêj) lê ketin
(biwêj) paş ketin
(biwêj) pê ketin
(biwêj) pêş ketin
(biwêj) ser ketin
(biwêj) tê ketin
Herwiha keftin, rehê dema niha -kev-, hevreha kurdiya başûrî keftin, soranî کەوتن (kewtin), lekî [skrîpt hewce ye] (ketin), hewramî [skrîpt hewce ye] (kewtay), zazakî kewtene, belûçî کپت (kept) / کپگ (kepeg), rusî копа́ть (kopátʹ, “kolandin”), çekî kopat (“kolandin; pêhn lê dan”), polonî 'kopać (“pêhn lê dan, pê lê xistin”), latviyayî kapât (“jê kirin, birrîn”), lîtwanî kapóti (“jê kirin, birrîn”), yûnaniya kevn κόπτω (kóptō, “lê dan, lê xistin; jê kirin, birrîn; hejandin”), yûnaniya bîzansî κόβω (kóbō), yûnaniya niha κόβω (kóvo)... hemû proto-hindûewropî *kop (“lê dan, lê xistin”).
Wek ku tê dîtin, di piraniya şaxên din yên hindûewropî de peyv transitîv e ("lê dan, lê xistin, kolandin...") lê di zimanên îranî (kurdî û belûçî) de bûye intransitîv ("bêhemdî xwe hatin xwarê"). Hêjayî gotinê ye di nav zimanên îranî de ev peyv di farisî de peyda nabe.
Çavkanî
Cheung, Johnny, Etymological Dictionary of the Iranian Verb, Leiden, 2007, r. 234
Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots[1], Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an, r. 43
Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.
Lekî: ketin
Zazakî: kewtene
Afarî: rade
Almanî: fallen → de
Elmanîşî: gheie
Almaniya bilind a kevn: fallanAromanî: cad
Asamî: পৰা (pora)
Baskî: erori
Başkîrî: төшөү (töšöw)
Belarusî: па́даць împf (pádacʹ), упа́сці pf (upásci), ўпа́сці pf (ŭpásci)
Bextiyarî: وستن (vasten)
Bororoyî: wudu
Bulgarî: па́дам împf (pádam)
Çerokî: ᎦᎶᏍᎦ (galosga), ᎠᏐᎣᏍᎦ (asoosga), ᎦᏙᎣᏍᎦ (gadoosga), ᎪᎰᏍᎦ (gohosga)
Çînî:
Mandarînî: 落 → zh (luò), 落下 → zh (luòxià), 掉 → zh (diào)Dalmatî: cadar
Elwîrî-wîderî: بکتن (beketen)
Endonezyayî: jatuh → id, gugur → id, runtuh → id, tumbang → id
Erebî: وَقَعَ → ar (waqaʕa), سَقَطَ → ar (saqaṭa), تَسَاقَطَ (tasāqaṭa), هَوَى n (hawā)
Erebiya misrî: وقع (wiʾiʿ)
Erebiya kendavî: طاح (ṭāḥ)
Erebiya hîcazî: طاح (ṭāḥ)Evenî: тиктэй (tiktəj)
Frîsiya bakur: faal
Frîsiya kevn: falla
Frîsî: falle
Gaelîka skotî: tuit
Gurcî: დაცემა (dacema), დავარდნა (davardna), წაქცევა (c̣akceva)
Higaononî: hahulog
Hmongî: poob
Îbranî: נָפַל (nafál)
Japonî: 落ちる → ja (おちる, ochiru), 崩れる → ja (くずれる, kuzureru), 落下する → ja (らっかする, rakka suru), 転ぶ → ja (ころぶ, korobu), 降下する (こうかする, kōkasuru), 降る → ja (ふる, furu)
Kaşûbî: padac împf
Koreyî: 넘어지다 → ko (neomeojida), 쓰러지다 → ko (sseureojida), 떨어지다 → ko (tteoreojida), 하락하다 → ko (harakhada), 낙하하다 → ko (nakhahada)
Kumikî: йыгъылмакъ (yığılmaq), авмакъ (awmaq), тюшмек (tüşmek), тёгюльмек (tögülʹmek)
Latgalî: krist
Lawsî: ຕົກ (tok)
Lueyî: ᦷᦎᧅ (ṫok)
Makedonî: па́да împf (páda)
Malayalamî: വീഴുക → ml (vīḻuka), അധഃപതിക്കുക → ml (adhaḥpatikkuka)
Mançûyî: ᡨᡠᡥᡝᠮᠪᡳ
Maranaoyî: olog
Mazenderanî: دکتن (daketen)
Mbya guaraniyî: 'a
Mizoyî: tlà
Napolîtanî: cadé
Nepalî: खस्नु (khasnu)
Norsiya kevn: falla
Ojibweyî: bangishin
Oriyayî: ପଡିବା (pôḍiba)
Oromoyî: kufuu
Osmanî: دوشمك (düşmek)
Papyamentoyî: kai
Rapanuyî: hinga
Romagnolî: cadér
Romancî: crudar
Sahoyî: rade
Sebwanoyî: hulog
Sirboxirwatî:
Kirîlî: па̏дати împf, у̀пасти pf
Latînî: pȁdati → sh împf, ùpasti → sh pfSîlhetî: ꠙꠠꠣ (foṛa)
Sorbî:
Sorbiya jêrîn: padaśŞîngazîcayî: uɗanguha
Tausugî: hulug
Tetûmî: monu
Toxarî B: klāy-
Ugarîtî: 𐎐𐎔𐎍 (npl)
Ûkraynî: па́дати împf (pádaty), упа́сти pf (upásty), впа́сти pf (vpásty)
Yakutî: оҕут (oğut)
Yidîşî: פֿאַלן (faln)
Zêlandî: valle
Ev qismê Wergerê ji malûmatên naveroka vê versiyona madeya fall a Wîkîferhenga îngilîzî pêk tê.
| Tewandina ketin | ||
|---|---|---|
| Zayenda mê ya binavkirî | ||
| Rewş | Yekjimar | Pirjimar |
| Navkî | ketin | ketin |
| Îzafe | ketina | ketinên |
| Çemandî | ketinê | ketinan |
| Nîşandera çemandî | wê ketinê | wan ketinan |
| Bangkirin | ketinê | ketinino |
| Zayenda mê ya nebinavkirî | ||
| Rewş | Yekjimar | Pirjimar |
| Navkî | ketinek | ketinin |
| Îzafe | ketineke | ketinine |
| Çemandî | ketinekê | ketininan |
Ketina gogekê.
ketin m
- (bêhemdî xwe) Hatin xwarê, nizm bûn, dahatin.
- Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]
- Xwe li ser piyên xwe negirtin.
- Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]
- Çûn di derekê ve.
- Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]
- Bûn bara yekî/ê, bûn behra yekî/ê.
- Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]
- Çalakiyek ji hilweşandinê.
Ketina navenda bazirganiya cîhanê rûreş bû. - Çalakiyek ji Dawiyê.
Şoreşê ketina dîktatoriyê gengaz kir.