şev - Wîkîferheng (original) (raw)

• IPA(kilîd): /ʃɜv/
• Deng (Êlih)ⓘ
• Kîtekirin: şev

Dîmenek şevê.

şev m

1. Dema navbera avabûna rojê û hilatina wê; dema navbera nivistinê û şiyarbûnê; dema navbera êvarê û spêdê.
   Şev xweş!
   Şeveke bêxew.
   Çend şevan.
   Bi roj mirov kar dike, bi şev xew dike.
   • Min pir şevan hetta seher
     Danîne rê sem` û beşer
     Ew mahirû ma bête der
     Ta bême newbetdarê çerx. — (Melayê Cizîrî, Dîwan, ~1640)
   • Awirên hîvê yên xwe ji şevê vedidizin, yên ku ji şermê rûyê xwe ji şevê vedişêrin, dikin ku şev li sîya xwe bilikume. — (Îrfan Amîda, Şevek Şîzofren, Weşanên Lîs, 2018, r. 5, ISBN 9786058152175)
2. Dema borandina çalakiyên êvarî.
   Hevmane: şevbihêrk
   Me şevek xweş ya Newrozê kir.

• kurdî-erebî: شه‌ڤ

• kurdî-krîlî: шәв

• kurmanciya klasîkî: (Mela Hisênê Bateyî) شڤ (şev)

• îşev

• şeva din

• şeva dî

• şevane

• şevê din

• şevê dî

• şevger

• şevgerî

• şevgir

• şevgirî

• şevî

• şevîn

• şevtira din

• şevtira dî

• dev

• hev

• rev

• tev

Hevreha soranî شه‌و (şew), kurdiya başûrî şew, goranî/hewramî şewe, zazakî şewe, farisî شب (şeb), tacikî шаб (şab), belûçî شپ (şep), pehlewî ş'p, hexamenişî 𐎧𐏁𐎱 (xšap-), avestayî 𐬑𐬴𐬀𐬞‎ (xṣ̌ap) û 𐬑𐬴𐬀𐬞𐬀𐬥‎ (xṣ̌apan)... sanskrîtî क्षप् (kṣap) (kṣáp)... hîtîtî 𒅖𒉺𒀭𒍝 (ispanza)... hemû ji proto-hindûewropî *kʷsep- (şev).

Heman peyva proto-hindûewropî mihtemelen li gel pêşgira *we- herwiha serekaniya peyva proto-hindûewropî *wek(ʷ)speros (êvar) e ku serekaniya van peyvên bi wateya "êvar" yan rojava/rojavabûn" e jî: latînî vesper, yûnanî ἕσπερος (hésperos: êvar; êvarî, rojava, rojavabûn), ermenî գիշեր (gišer) (gišer), rusî ве́чер (véčer) (véčer), îngilîzî west.

Di piraniya zimanên din yên hindûewropî de bi wateya "şev" peyveke ji peyva proto-hindûewropî *nókʷts peydabûyî li kar e, bo nimûne: yûnanî νύξ (núx), latînî nox, rusî ночь (nočʹ) (nočʹ), almanî Nacht, îngilîzî night, fransî nuit... Hevrehên wê di kurdî û farisî de nemane lê bo nimûne di avestayî de wek 𐬥𐬀𐬑𐬙𐬎‎ (naxtu) hatiye qeydkirin.

Çavkanî:

• Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.

• Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg

• Kloekhorst, Alwin (2008): Etymological Dictionary of the Hittite Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 5), Leiden, Boston: Brill.

• Mackenzie, D. N. (1971), A Concise Pahlavi Dictionary, London, New York, Toronto: Oxford University Press.

• Pokorny, Julius, Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî ["Indogermanisches etymologisches Wörterbuch (bi almanî)"], Bern, 1959

• The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/

• Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010

• Soranî: şew

• Xwarîn: şew

• Lekî: şiw

• Hewramî: şewe

• Zazakî: şewe

• Abînomnî: siwi

• Abxazî: аҵх (āc̣x), аҵых (āc̣əx)

• Adîgeyî: чэщы (čɛśə); чэщ (čɛś)

• Afarî: bar

• Afrîkansî: nag → af

• Ahomî: 𑜁𑜢𑜤𑜃𑜫 (khün)

• Akadî: 𒆥𒋝 (liliātu)

• Albanî: natë → sq m, nata m

• Almaniya Pennsylvania: Nacht m

• Almanî: Nacht → de m
  Almaniya bilind a navîn: naht m

• Altayiya başûrî: тӱн (tün)

• Amharî: ሌት (let)

• Aragonî: nueit m, nuei m

• Aramî:
  Aramiya nû ya asûrî: ܠܲܝܠܹܐ n (layle)
  Îbranî: לליא n (lilyā’)
  Siryaniya klasîk: ܠܠܝܐ n (lilyā’)

• Arçî: иш (iš)

• Aromanî: noapti m, noapte m, nopti m

• Arrernteyiya rojavayî: ingwe

• Asamî: ৰাতি (rati)

• Astûrî: nueche → ast m

• Atayalî: gbyan

• Avestayî: 𐬑𐬴𐬀𐬞𐬀𐬥 m (xšapan), 𐬥𐬀𐬑𐬙𐬎 (naxtu)

• Aymarayî: aruma → ay

• Aynuyî: アンチカㇻ (ancikar)

• Azerî: gecə → az

• Baskî: gau → eu

• Başkîrî: төн (tön)

• Bayerî: Nocht

• Belarusî: ноч → be m (noč)

• Belûçî: شپ (šap)

• Bengalî: রাত → bn (rat)

• Bextiyarî: شو (šaw)

• Bojpûrî: 𑂩𑂰𑂞𑂱 (rāti)

• Bontociya rojhilatî: lafi

• Bretonî: noz → br

• Bugî: wenni

• Bukidnon manoboyiya rojavayî: dukilem

• Bulgarî: нощ → bg m (nošt)

• Burmayî: ည → my (nya.)

• Buryatî: һүни (hüni)

• Çamicuroyî: chpolyaye

• Çamoroyî: puengi

• Çeçenî: буьйса (büjsa)

• Çekî: noc → cs m

• Çerokî: ᏒᎠᏱ (svayi)

• Çeyenî: táa'e

• Çîkasawî: oklhili

• Çînî:
  Kantonî: 夜晚 (je6 maan5)
  Dunganî: е (i͡ə), еван (i͡əvan), ванщи (vanxi)
  Mandarînî: 夜晚 → zh (yèwǎn), 夜 → zh (yè), 宵 → zh (xiāo)
  Minnanî: 暗暝 → zh-min-nan (àm-mê, àm-mî), 暗頭 / 暗头 (àm-thâu), 暝時 / 暝时 → zh-min-nan (mê-sî, mî-sî), 暗時 / 暗时 → zh-min-nan (àm-sî)
  Wuyî: 夜到

• Çukçî: ныкирит (nykirit)

• Çuvaşî: ҫӗр (śĕr)

• Dalmatî: nuat

• Danmarkî: nat → da g

• Divehî: ރޭ (rē)

• Dolganî: түүн (tüün)

• Dusuniya navendî: doungotuong

• Efateyiya başûr: p̃og

• Emilî: nôt m

• Endonezyayî: malam → id

• Erebî: لَيْلَة m (layla), لَيْل → ar (layl)
  Erebiya misrî: ليل n (lēl), ليلة m (lēla)
  Erebiya kendavî: بليل
  Erebiya hîcazî: ليلة m (lēla), ليل n (lēl)

• Ermenî: գիշեր → hy (gišer)

• Erzayî: ве (ve)

• Esperantoyî: nokto → eo

• Estonî: öö → et

• Etiyopiya klasîk: ሌሊት (lelit)

• Evenî: долбани (dolʙaņi)

• Evenkî: долбони (dolboņi)

• Eweyî: zã

• Extremaduranî: nochi m

• Farisiya kevn: xšap (xšap)

• Farisiya navîn: LYLYA (šab)

• Farisî: شب → fa (šab)

• Fenîkî: 𐤋𐤋 (ll)

• Ferî: nátt → fo m

• Fînî: yö → fi

• Fransiya kevn: nuit m, noit m

• Fransiya navîn: nuyt

• Fransî: nuit → fr m

• Friyolî: gnot m

• Frîsiya saterlandî: Noacht m

• Frîsî: nacht → fy g

• Gaelîka skotî: oidhche m

• Gagawzî: gecä

• Galîsî: noite → gl m, madrugada → gl m

• Gotî: 𐌽𐌰𐌷𐍄𐍃 m (nahts)

• Gujaratî: રાત m (rāt), રાત્રી → gu m (rātrī)

• Gurcî: ღამე → ka (ɣame)

• Guwaranî: pyhare

• Haîtî: lannuit

• Hawayî: pō

• Higaononî: daluman

• Hindî: रात → hi m (rāt), रात्रि → hi m (rātri), शब → hi m (śab), रात्र → hi m (rātra), राति → hi m (rāti)

• Hîtîtî: 𒅖𒉺𒀭𒍝 g (išpanz)

• Hmongî: hmos

• Holendî: nacht → nl n

• Hunsrikî: Nacht m, naacht m

• Iştihardî: شو (šow)

• Îbanî: malam

• Îbranî: לַיְלָה → he n (láyla)

• Îdoyî: nokto → io

• Îlokanoyî: rabii

• Îngilîziya kevn: niht m

• Îngilîziya navîn: nyght

• Îngilîzî: night → en

• Îngriyî: öö

• Îngûşî: бийса (biisa)

• Îranunî: magabi

• Îrlendî: oíche → ga m
  Îrlendiya kevn: adaig m

• Îsnagî: xabi

• Îstriyotî: nuoto

• Îstro-romanyayî: nopte m

• Îtalî: notte → it m

• Îzlendî: nótt → is m, nátt → is m, njóla → is m

• Japonî: 夜 → ja (よる, yoru, よ, yo)

• Javayiya kevn: wĕṅi

• Javayî: wengi

• Kabardî: жэщ (žɛś)

• Kalingayiya başûrî: lafi

• Kalmîkî: сө (sö)

• Kannadayî: ಇರುಳು → kn (iruḷu), ರಾತ್ರಿ → kn (rātri)

• Kanuriyî: búne

• Kapampanganî: bengi

• Karaçay-balkarî: кече (keçe)

• Karakalpakî: tu'n

• Kaşûbî: noc → csb m

• Katalanî: nit → ca m

• Katawbayî: witchawa

• Keçwayî: tuta → qu, pagas, ch'isi

• Ketî: си

• Kirgizî: түн → ky (tün)

• Kîngalî: රැය (ræya)

• Kîrîbatî: bong

• Komî-permyakî: вой (voj)

• Komorî: uku sinif c11/c6

• Koreyî: 밤 → ko (bam)

• Kornî: nos m

• Koryakî: ныкинык (nəkinək)

• Kumikî: гече (geçe)

• Ladînoyî: noche m

• Latgalî: nakts m

• Latînî: nox → la m

• Latviyayî: nakts → lv m

• Lawsî: ຄືນ (khư̄n)

• Lazî: სერი (seri)

• Lezgînî: йиф (jif)

• Lingalayî: butú

• Lîgûrî: néutte m

• Lîtwanî: naktis → lt m

• Lîvonî: īe

• Lombardî: nott m

• Lubuagan kalingayî: labi

• Luksembûrgî: Nuecht m, Nuet m

• Mòçenoyî: nòcht m

• Magahî: 𑂩𑂰𑂞𑂱 (rāti)

• Maguindanaoyî: magabi

• Maithilî: राति (rāit)

• Makasaeyî: gamu

• Makasarî: bangi

• Makedonî: ноќ → mk m (noḱ)

• Malayalamî: രാത്രി → ml (rātri)

• Malezî: malam → ms, lailah

• Maltayî: lejl n

• Mançûyî: ᡩᠣᠪᠣᡵᡳ (dobori)

• Manksî: oie m

• Mansakayî: gabi

• Maorî: pō → mi

• Maranaoyî: gagawi'i

• Maratî: रात्र → mr (rātra)

• Mayayiya yukatekî: áak'ab

• Mazahuayiya navendî: xomu̷

• Mazenderanî: شو (šo)

• Mbya guaraniyî: pytũ

• Mecarî: éjszaka → hu, éjjel → hu, éj → hu

• Megrelî: სერი (seri)

• Misrî: (grḥ n)

• Mîrandî: nuite m

• Mongolî: шөнө → mn (šönö)

• Nahuatl:
  Klasîk: yohualli
  Nahwatliya guerrero: yewajli
  Puebla nahuatliya çiyayî: yohual
  Nahwatliya mekayapan: yóhual
  Nahwatliya bakurê puebla: yohuali
  Nahwatliya tetelcingo: yohuali̱
  Nahwatliya tlamacazapa: yowali

• Monî: ဗ္တံ (hətɔm)

• Nanayî: долбо (dolbo)

• Nandî: kemboi

• Napolîtanî: notte m

• Navajoyî: tłʼééʼ

• Nawrûyî: anubumin → na

• Nepalî: रात (rāt)

• Nîvxî: урк (urk)

• Nogayî: туьн (tün)

• Normandî: niet m, nyit m

• Norsiya kevn: nátt m, njóla m

• Norwecî:
  Norweciya bokmålî: natt → no m yan n
  Norweciya nînorskî: natt m

• Ohloniya bakur: múr

• Oki-no-erabu: 夜 (いぃーる, yīru)

• Okînawanî: 夜 (ゆる, yuru; ゆー, yū)

• Oksîtaniya kevn: noit

• Oksîtanî: nuèch → oc m, nuèit → oc m

• Oriyayî: ରାତି → or (rati)

• Oromoyî: halkan

• Osetî: ӕхсӕв (æxsæv)

• Osmanî: كیجه (gece)

• Oygurî: تۈن (tün), كېچە (këche)

• Ozbekî: tun → uz, kecha → uz

• Palî: ratti m, natta nt, nisā m

• Papyamentoyî: nochi

• Peştûyî: شپه → ps m (špa)

• Piedmontîsî: neuit m

• Pijînî: naet

• Pîpîlî: tayua

• Pîttcantcatcarayî: munga

• Polabî: nüc m

• Polonî: noc → pl m

• Portugalî: noite → pt m

• Puncabî:
  Şaxmuxî: رات → pa m (rāt)
  Gurmuxî: ਰਾਤ (rāt)

• Qazaxî: түн (tün)

• Qiptî:
  Bohaîrî: ⲉϫⲱⲣϩ (ejōrh)
  Sahîdî: ⲟⲩϣⲏ (oušē)

• Rendilleyî: iben

• Rohingyayî: rait

• Romagnolî: nòt m, nòta m

• Romancî: notg m, not m

• Romanî: rat m

• Romanyayî: noapte → ro m

• Rusî: ночь → ru m (nočʹ)

• Rusînî: нуч m (nuč)

• Sahoyî: bar

• Samî:
  Samiya înarî: ijjâ
  Samiya kildînî: ыйй (ɨjj)
  Samiya lule: idja
  Samiya bakurî: idja
  Pite samî: ijja
  Samiya başûr: jïjje
  Ter samî: jɨjj
  Ume samî: jïjja

• Samiya bakurî: idja

• Samoayî: valuapo, po

• Sanskrîtî: रात्रि → sa (rātri), क्षप् → sa m (kṣáp), नक्ति → sa m (nakti)

• Sardînî: noti m, notti m

• Sicîlî: notti → scn

• Sidamoyî: hashsha

• Sindhî: رات → sd m (rāt)

• Sirboxirwatî:
  Kirîlî: ноћ m
  Latînî: noć → sh m

• Sîlhetî: ꠞꠣꠁꠔ (rait)

• Skotî: nicht

• Slaviya kevn:
  Kirîlî: нощь m (noštĭ)
  Glagolîtîk: ⱀⱁⱋⱐ m (noštĭ)

• Slaviya rojavayî ya kevn: ночь m (nočĭ)

• Slovakî: noc → sk m

• Slovenî: noč → sl m

• Somalî: habeen → so m

• Sorbî:
  Sorbiya jêrîn: noc m
  Sorbiya jorîn: nóc m

• Sotoyiya başûr: hosiu

• Spanî: noche → es m

• Sundanî: peuting, wengi → su

• Svanî: ლე̄თ (lēt)

• Swahîlî: usiku → sw

• Swêdî: natt → sv g

• Şanî: ၶိုၼ် (khǔen)

• Şîngazîcayî: masihu sinif c6

• Şonayî: husiku

• Şorî: тӱн (tün), қара (qara)

• Tabasaranî: йишв (jiš°)

• Tacikî: шаб → tg (šab)

• Talysh:
  Talişî: شو (šav)

• Tagalogî: gabi → tl

• Tahîtî: pō

• Tamîlî: இரவு → ta (iravu)

• Tausugî: dūm

• Tayî: กลางคืน → th, คืน → th (kʉʉn), ราตรี → th

• Telûgûyî: రాత్రి → te (rātri)

• Temazîxtiya atlasa navendî: ⵉⴹ (iḍ)

• Ternateyî: futu

• Teterî: төн → tt (tön), төнгелек → tt (töngelek)

• Tetûmî: kalan

• Tigrînî: ለይቲ (läyti)

• Tirkî: gece → tr

• Tirkmenî: gije

• Tîbetî: མཚན་མོ (mtshan mo), དགོང་མོ (dgong mo)

• Tokpisinî: nait

• Tongî: poʻuli

• Toxarî B: yṣīye

• Tumbukayî: usiku

• Tuvanî: дүн (dün)

• Udî: шу (šu)

• Udmurtî: уй (uj)

• Ugarîtî: 𐎍𐎍 (ll)

• Urdûyî: رات → ur m (rāt), شب → ur m (śab)

• Ûkraynî: ніч → uk m (nič)

• Venîsî: note m

• Vepsî: ö

• Viyetnamî: đêm → vi, tối → vi, ban đêm → vi, khuya → vi

• Volapûkî: neit → vo

• Voroyî: üü

• Votî: üü

• Walonî: nute → wa m, niût → wa n yan m

• Warlpirî: munga

• Waxiyî: naγd

• Weylsî: nos → cy m

• Wîlamowî: nocht m, naocht m

• Wînnebagoyî: hąąhe

• Wolofî: guddi → wo

• Xakasî: тӱн (tün)

• Ximêrî: យប់ → km (yup), រាត្រី → km (riətrii)

• Yagnobî: хишап (xišap)

• Yakanî: sangem

• Yakutî: түүн (tüün)

• Yidîşî: נאַכט → yi m (nakht)

• Yonagunî: 夜 (どぅる, duru)

• Yorubayî: òdu

• Yorubayî: òru

• Yûnanî: νύχτα → el m (nýchta)
  Kevn: νύξ m (núx)

• Zêlandî: nacht n

• Zhuangî: hwnz, ngwnz

• Zimanê destan ê emerîkî: BentB@BackHand-PalmDown-FlatB@CenterChesthigh-PalmDown Contact

• Zuluyî: ubusuku → zu sinif c14

şev

1. sernişûv, nişûv, şevil, kaş
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]
2. mizwac
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]