kitêb - Wîkîferheng (original) (raw)

• IPA(kilîd): /kʰɘˈteːb/
• Deng (Bidlîs)ⓘ
• Kîtekirin: ki·têb

Kitêb

kitêb m

1. Komeke kaxezên bi nivîs û / yan resm yên di nav bergekî de hatine çapkirin.
   Hevmane: pirtûk
   Wê rûpela 50 ya kitêbê vekir û dest bi xwendinê kir.
   • Me ji ser çeşmeyê ḥeywan qedeḥek ṣafî vexwar
     Nagihî lez̤z̤et û z̤ewqa me bi ṣed cildê kitab — (Melayê Cizîrî, Amadekar: Arif Zêrevan Dîwan, Weşanxaneya Nefel, ~1640, sala weşandinê: 2004, r. 44)
   • Agir û pêta di dil da
     Me„neya daxan ku hilda
     Ew kitab naçit tu cilda
     Hafîzê medhan im ez — (Feqiyê Teyran, Amadekar: M. Xalid Sadinî Feqiyê Teyran jiyan berhem û helbestên wî, Nûbihar, ~1620, çapa 7an, r. 130)
   • We neẓertu fîl-kîtabî, yanî ez daxilê xanî bûm û min neẓer li kitêbê kir. — (~1600, Elî Teremaxî, Amadekar: Aydın Üneşi, Tesrîfa Teremaxî, Mêrdin, sala weşandinê: 2016, r. 64)
   • Ji şaîrê Kurmancan, bi zimanê Kurmancî, di tarîxa hezar û şeşsedî de di qeseba Bayezîdê de, hezretî Ehmedê Xanî kitêba ku telîf kiriye bi wezn bi nave Mem û Zînê, aşiq û maşûq, li weche muxtesr beyana wan dike. — (~1850, Mele Mehmûdê Bazîdî, Amadekar: Xelîl Duhokî, Mem û Zîn, Lîs, sala weşandinê: 2007, r. 23)
   • Mirovek xwenda, alim hebî, nave wî "Ehmede Xanî" bî[_sic_]. Xwedê jê razî be, rehmeta Xwedê lê be, vî mirovî hin kitêbên Kurmancî nivîsîne. — (1898, Miqdad Midhet Bedirxan, Amadekar: M. Emîn Bozarslan, Kurdistan, sala weşandinê: 1991, cild 1, r. 123)
   • - Ma lê, ji te xeyidîme, ma çawan ji te naxeyidim. Te ez avêtim nav kitêb û kaxizan, te ez kirim hogir û hevala bermayên qaşûlên dar û qirş û hevsera caw û potikên zibilgehê. — (Gazinda Xencera Min, Hawar, Celadet Alî Bedir-Xan, hejmar 12)
2. Her kitêba miqeddes wekî Qur'an an Încîl.
   • Îsa cewab da ji wan ṟa, û go: Ey! şaşxunan, ne kitêb dizanin û ne quwwetê Xodê — (1872, Madteos, Amadekar: İlyas Sayım, Încîl, sala weşandinê: 2024, r. 105)

• kurdî-erebî: کتێب

• kurdî-krîlî: к'ьтеб

• belavok

• defter

• kovar

• namilke

• rojname

• kitêbdank

• kitêbdost

• kitêbdostî

• kitêbfiroş

• kitêbfiroşgeh

• kitêbfiroşxane

• kitêbgeh

• kitêbhez

• kitêbhezî

• kitêbik

• kitêbî

• kitêbk

• kitêbxane

• kitêbxanevan

• kitêbxanevanî

• kitêbyar

• kitêbyarî

Ji erebî كِتَاب (kitāb) ji reha ك ت ب (k-t-b) têkilî rêzkirinê û çêkirina rêzikan ji wê yekê jî têkilî nivîsînê, ji proto-samiya rojavayî *katab- (“xurandin, xeritandin”). Ev reh koka peyvin din jî ne weku: katib, mekteb, ketîbe.

koma kaxezan

• Abazayî: книга (knigā), апхьага (āpx̍āgā), кьтап (k̍tāp)
• Abxazî: ашәҟәы (āš°q̇°ə)
• Adîgeyî: тхылъ (txəlˢ)
• Afarî: kitab
• Afrîkansî: boek → af
• Aghwanî: 𐕁𐔼𐕗 (d'iṗ)
• Alabamayî: holisso
• Albanî: libër → sq n
• Almanî: Buch → de nt
  Elmanîşî: Buech nt
  Frankoniya navendî: Boch nt
  Almaniya Pennsylvania: Buch nt
• Altayiya başûrî: бичик (bičik), книга (kniga)
• Ambonezî-malezî: buku
• Amharî: መጽሃፍ (mäṣhaf)
• Apaçî:
  Apaçiya rojava: nałtsoos
• Aragonî: libro n
• Aromanî: vivlie, carte
• Asamî: কিতাপ (kitap), পুথি (puthi)
• Astûrî: llibru → ast n
• Atayalî: biru'
• Atong (Hindistan): kitap
• Avarî: тӏехь (tʼex̂), таптар (taptar), тӏахьал (tʼax̂al)
• Aymarayî: panka
• Aynuyî: カㇺビソㇱ (kambisosh)
• Azerî: kitab → az
• Bambarayî: gafɛ
• Baskî: liburu → eu
• Başkîrî: китап (kitap)
• Belarusî: кні́га → be m (kníha), кні́жка m (knížka)
• Bengalî: বই → bn (bôi), কিতাব → bn (kitab), গ্রন্থ → bn (grônth), পুস্তক → bn (puśtôk)
• Biatah bidayuhî: buk
• Bîslamayî: buk
• Bretonî: levr → br n
• Bulgarî: кни́га → bg m (kníga)
• Burmayî: စာအုပ် → my (caup)
• Buryatî: ном (nom)
• Cingphoyî: laika buk
• Çamoroyî: lepblo
• Çaxatayî: كتاب (kitab)
• Çeçenî: кинишка (kiniška), китаб (kitab), книга (kniga), книшка (kniška), кинчка (kinčka), жайна (žajna)
• Çekî: kniha → cs m
• Çerokî: ᏗᎪᏪᎵ (digoweli), ᎪᏪᎵ → chr (goweli)
• Çeyenî: mȯxe'ėstoo'e
• Çîçewayî: buku
• Çînî:
  Kantonî: 書 / 书
  Dunganî: фу (fu)
  Ganî: 書 / 书
  Hakkayî: 書 / 书 (sû)
  Jinî: 書 / 书
  Mandarînî: 書 / 书 → zh
  Min beî: 書 / 书
  Min dongî: 書 / 书
  Minnanî: 冊 / 册 → zh-min-nan (chheh), 書 / 书 → zh-min-nan (chu)
  Wuyî: 書 / 书
  Xiangî: 書 / 书
• Çuvaşî: кӗнеке (kĕneke)
• Dalmatî: lebro n
• Danmarkî: bog → da g
• Divehî: ފޮތް (fot̊)
• Dusuniya navendî: buuk
• Elfdalî: buok m
• Endonezyayî: buku → id, kitab → id
• Erebî: كِتَاب → ar n (kitāb)
  Erebiya cezayirî: كتاب n (ktāb)
  Erebiya misrî: كتاب n (ketāb)
  Erebiya iraqî: كِتَاب n
  Erebiya fasî: كتاب n (ktāb)
  Erebiya bakûrê şamê: كتاب (ktāb, ktēb)
  Erebiya tunusî: كتاب n (ktēb)
• Ermenî: գիրք → hy (girkʻ)
• Erzayî: конёвкс (konjovks), кинига (kiniga)
• Esperantoyî: libro → eo
• Estonî: raamat → et
• Etiyopiya klasîk: መጽሐፍ (mäṣḥäf)
• Evenkî: книга (kņiga)
• Eweyî: agbalẽ
• Extremaduranî: llibru n
• Falayî: libru n
• Farisî: کِتاب → fa (ketâb), نَسک → fa (nask), نامِه → fa (nâme)
• Ferî: bók → fo m
• Fîjî: vola → fj, ivola
• Fînî: kirja → fi
• Fransî: livre → fr n, bouquin → fr n
• Friyolî: libri n
• Frîsiya bakur: bök nt, buk nt
• Frîsiya saterlandî: Bouk nt
• Frîsî: boek → fy nt
• Fulahî:
  Adlamî: 𞤣𞤫𞤬𞤼𞤫𞤪𞤫
  Latînî: deftere
• Gaelîka skotî: leabhar → gd n
• Gagawzî: kitap
• Galîsî: libro → gl n
• Gîlekî: کیتاب (kitāb)
• Gotî: 𐌱𐍉𐌺𐍉𐍃 m p (bōkōs)
• Gujaratî: પુસ્તક → gu m (pustak), ચોપડી (copḍī)
• Gurcî: წიგნი → ka (c̣igni)
• Guwaranî: kuatiañe'ẽ → gn, aranduka
• Haîtî: liv
• Hawayî: puke, liwele
• Hawsayî: littafi → ha
• Hindî: पुस्तक → hi m (pustak), किताब → hi m (kitāb), बुक → hi m (buk), ग्रंथ → hi n (granth), बही → hi m (bahī), पोथी → hi m (pothī), पोथा → hi n (pothā), पुस्तिका → hi m (pustikā), सिफर → hi (siphar)
• Hîlîgaynonî: tulún-an
• Hîrî motuyî: buka
• Hmongiya hêşîn: phoo, phoo ntawv
• Hmongî: ntawv
• Holendî: boek → nl nt
• Hunsrikî: Buch nt
• Isanî: ปึ้ง (pụ̂ng)
• Îbanî: surat, bup
• Îbranî: סֵפֶר → he n (séfer)
• Îdoyî: libro → io
• Îgboyî: akwụkwọ
• Îngilîziya kevn: bōc m
• Îngilîziya navîn: bok
• Îngilîzî: book → en
• Îngriyî: kirja
• Îngûşî: китаб (kitab)
• Înterlîngua: libro → ia
• Înuîtî: ᕿᒥᕐᕈᐊᑦ → iu (qimirroat)
  Înuîtî: unikkausik
• Îrlendiya kevn: lebor n
• Îrlendî: leabhar → ga n
• Îstriyotî: leîbro n
• Îtalî: libro → it n
• Îzlendî: bók → is m
• Japonî: 本 → ja (ほん, hon), 書籍 → ja (しょせき, shoseki), ブック → ja (bukku)
• Javayiya kevn: tulis
• Javayî: buku → jv, layang → jv, serat
• Kabardî: тхылъ (txəlˢ)
• Kabîlî: adlis
• Kalalîsûtî: atuagaq
• Kalmîkî: дегтр (degtr)
• Kannadayî: ಪುಸ್ತಕ → kn (pustaka)
• Karaçay-balkarî: китап (kitap)
• Karakalpakî: kitap
• Karelî: kirju
• Kaşûbî: knéga m, knyga m, knëga m, ksążka m
• Katalanî: llibre → ca n
• Keçwayî: liwru → qu, p'anqa → qu
• Kirgizî: китеп → ky (kitep)
• Kîkongoyî: dibuku
• Kîkûyûyî: rifuku
• Kîngalî: පොත → si (pota)
• Kînyarwandayî: igitabo sinif c7/c8
• Kîrîbatî: boki
• Kîsî: egetabu
• Komî-zîriyî: небӧг (nebög), книга (kniga)
• Konkanî: पुस्तक (pustak)
• Koreyî: 책(冊) (chaek), 도서(圖書) (doseo)
• Kornî: lyver n
• Korsîkayî: libru → co n
• Kreyoliya fransî ya Louisiana: liv
• Kreyoliya morîtanî: liv
• Kreyoliya seyşelî: liv
• Kumikî: китап (kitap)
• Kvenî: kirja
• Kwanyamayî: embo
• Ladînoyî:
  Îbranî: ליב׳רו n
  Latînî: livro n
• Lakî: лу (lu)
• Lakotayî: wówapi
• Latînî: liber → la n, caudex n
• Latviyayî: grāmata → lv m
• Lawsî: ປຶ້ມ → lo (pưm), ປຶ້ມຂຽນ → lo (pưm khīan), ຫນັງສື (nang sư̄), ສັດຖະ (sat tha), ພັບ (phap)
• Lazî: სუპარა (sup̌ara)
• Lezgînî: улуб (ulub), ктаб (ktab), дафтар (daftar)
• Lhao voyî: mug sug' paug', [tung" paug'](/wiki/tung%22%5Fpaug%27#Lhao%5Fvoyî "tung" paug'"), paug'
• Lingalayî: búku sinif c9a/c10a
• Lîgûrî: lìbbro n, libbro
• Lîmbûrgî: book → li m
• Lîtwanî: knyga → lt m
• Lîvonî: rōntõz
• Lombardî: liber
• Lugandayî: ekitabo
• Luhyayî: sitabu
• Luksembûrgî: Buch → lb nt
• Makedonî: книга → mk m (kniga)
• Malagasî: boky → mg
• Malayalamî: പുസ്തകം → ml (pustakaṃ)
• Malecite-passamaquoddyî: wikhikon
• Malezî: buku → ms, kitab → ms, pustaka → ms
• Maltayî: ktieb → mt n
• Mançûyî: ᠪᡳᡨᡥᡝ, ᠴᠠᡤᠠᠨ, ᠨᠣᠮᡠᠨ
• Manksî: lioar n
• Mansiya bakurî: кнӣга (knīga)
• Maorî: pukapuka → mi
• Maratî: पुस्तक → mr m (pustak)
• Mariya rojhilatî: книга (kniga)
• Marîkopayî: onyor
• Mayayiya yukatekî: juʼun
• Mecarî: könyv → hu
• Megrelî: სუფარა n (supara), წინგი (c̣ingi)
• Misrî: (mḏꜣt m), (šfdw n)
• Miyakoyî: 書物 (すぃむくㇲ, simuks)
• Mîrandî: lhibro n
• Mokşayî: книга (kniga)
• Mongolî:
  Kirîlî: ном → mn (nom), бичиг → mn (bičig)
  Mongolî: ᠨᠣᠮ (nom), ᠪᠢᠴᠢᠭ᠋ (bičig)
• Monî: လိက် အုပ် (lòik up)
• Mwanî: kitabu, buku, livro
• Nahwatlî: amoxtli → nah
  Nahwatliya klasîk: āmoxtli
• Nanayî: дангса (daŋsa)
• Napolîtanî: lìbbro n
• Navajoyî: naaltsoos
• Nedersaksî:
  Saksoniya jêrîn ya holendî: book nt
  Almaniya jêrîn a almanî: Book nt
• Nenetsiya tundra: книга (knyiga), толаӈгобць’ (tolaŋgobcʹ’)
• Nepalî: पुस्तक (pustak), किताप → ne (kitāp)
• Newarî: सफू (saphū)
• Nîvxî: питғы (pitꜧə)
• Nogayî: китап (kitap)
• Norwecî:
  Norwecî: bok → no n yan m
  Norweciya nînorskî: bok → nn m
• O'odhamî: ʼoʼohana
• Ojibweyiya rojavayî: masinahikan
• Ojibweyî: mazina'igan
• Okînawanî: 書物 (すむち, sumuchi, しむち, shimuchi)
• Oksîtaniya kevn: libre
• Oksîtanî: libre → oc n
• Oriyayî: ବହି → or (bôhi)
• Orokî: бичихэ (bičihə)
• Osetî: чиныг (ḱinyg)
• Osmanî: كتاب (kitâb)
• Oygurî: كىتاب → ug (kitab)
• Ozbekî: kitob → uz
• Palî: potthaka
  Palî: पोत्थक (potthaka)
  Palî: โปตถะกะ (potthaka)
• Papyamentoyî: buki
• Pawnî: raáwihaakaraaʾit, raáwihaakaraaʾiitusuʾ
• Peştûyî: کتاب → ps n (ketāb)
• Piedmontîsî: lìber
• Plodîşî: Buak nt
• Polabî: bükvoi p
• Polonî: książka → pl m, księga → pl m
• Portugalî: livro → pt n
• Prusiya kevn: lāiskas n
• Pukapukanî: lau, puka
• Puncabî:
  Şaxmuxî: پستک → pa n (pstk), کتاب → pa m (ktāb)
  Gurmuxî: ਪੁਸਤਕ n (pustak), ਕਿਤਾਬ (kitāb)
• Qazaxî: кітап → kk (kıtap)
  Qazaxî: كىتاپ
• Qiptî: ϫⲱⲙ n (jōm)
• Rabhayî: কাওছা (káosa)
• Marwarî: पोथी m (pothī)
• Romagnolî: lìvar n
• Romancî: cudesch
• Romanî: ginadyi m
• Romanyayî: carte → ro m
• Rusî: кни́га → ru m (kníga), кни́жка → ru m (knížka)
• Rusînî: кни́га m (knýha)
• Samiya bakurî: girji
• Samiya başûr: gærja
• Samiya înarî: kirje
• Samiya kildînî: кыррьй (kɨrrʹj), кнӣга (knīga)
• Samiya lule: girjje
• Samiya skoltî: ǩeʹrjj
• Samogîtî: kninga m
• Sanskrîtî: पुस्तक → sa nt (pustaka), ग्रन्थ → sa nt (grantha)
• Sicîlî: libbru → scn n
• Sikayanayî: laumea
• Silesî: kniga m
• Sindhî: ڪِتابُ → sd n (kitāb)
• Sirananî: buku
• Sirboxirwatî:
  Kirîlî: књи̏га m
  Latînî: knjȉga → sh m
• Siryaniya klasîk: ܟܬܒܐ n (kṯāḇā)
• Sîlhetî: ꠛꠂ (boi)
• Skotî: beuk
• Slaviya kevn:
  Kirîlî: боукꙑ m (buky), кънигꙑ m p (kŭnigy)
• Slaviya rojavayî ya kevn: кънига m (kŭniga)
• Slovakî: kniha → sk m
• Slovenî: knjíga → sl m
• Slovînsî: knega m
• Somalî: buug → so n, kitaab n
• Sorbî:
  Sorbiya jêrîn: knigły m p
  Sorbiya jorîn: kniha m
• Sotoyiya başûr: buka → st
• Spanî: libro → es n
• Sundanî: ᮘᮥᮊᮥ (buku)
• Sûdovî: laiskas n
• Svanî: ლა̈ირ (läir)
• Swahîlî: kitabu → sw, vitabu → sw p
• Swazî: íncwadzí sinif c9/c10
• Swêdî: bok → sv g
• Şanî: ပပ်ႉ (pâ̰p), ၸႃႇဢုၵ်ႉ (tsàa ʼṵ̂k)
• Şonayî: bhuku
• Şorî: ном (nom), книга
• Tabasaranî: китаб (kitab)
• Tacikî: китоб → tg (kitob)
• Tagalogî: libro → tl, aklat → tl
• Tamîlî: நூல் → ta (nūl), புத்தகம் → ta (puttakam)
• Tarantinoyî: libbre n
• Taşelhitî: ⴰⵔⵔⴰ n (arra)
• Tayî: หนังสือ → th, สมุด → th
• Telûgûyî: పుస్తకం → te (pustakaṃ), పొత్తం (pottaṃ)
• Teteriya krîmî: kitap
• Teterî: китап → tt (kitap)
• Tetûmî: livru
• Tigreyî: ክታብ (kətab)
• Tigrînî: መጽሓፍ (mäṣḥaf), መጽሐፍ (mäṣḥäf)
• Tirkiya kevn: 𐰋𐰃𐱅𐰏 (b²it²g)
• Tirkî: kitap → tr, betik → tr
• Tirkmenî: kitap
• Tîbetî: དེབ (deb), ཕྱག་དེབ (phyag deb)
• Tlingitî: x’úx’
• Tokpisinî: buk
• Toxarî B: postak
• Tswanayî: buka → tn
• Tumbukayî: buku
• Tuvalûyî: tusi
• Tuvanî: ном (nom)
• Udî: ҝирк (gʲirk)
• Udmurtî: книга (kniga)
• Unamî: lekhikàn
• Urdûyî: کِتاب → ur m (kitāb), پُسْتَک m (pustak), بُک m (buk)
• Urhoboyî: e̖be
• Ûkraynî: кни́жка m (knýžka), кни́га → uk m (knýha)
• Venîsî: łìbro n
• Vepsî: kirj
• Viyetnamî: sách → vi, sổ → vi, sách giáo khoa → vi
• Volapûkî: buk → vo
• Votî: tširjõ
• Walonî: live → wa n
• Warayî: basahon, barasahon
• Weylsî: llyfr → cy n
• Wiradhurî: garrandarang
• Wîlamowî: bihła nt, büch
• Wolofî: tééré bi, téere → wo
• Wutunhuayî: huaiqa
• Xakasî: кинде (kinde)
• Ximêrî: សៀវភៅ → km (siəwphɨw)
• Xosayî: incwadi sinif c9/c10
• Yagnobî: китоб (kitob)
• Yakutî: кинигэ (kinige)
• Yamî: vakong
• Yidîşî: בוך nt (bukh), ספֿר n (seyfer), חיבור n (khiber)
• Yorubayî: ìwé
• Yûnanî: βιβλίο → el nt (vivlío), τόμος → el n (tómos)
  Kevn: βιβλίον nt (biblíon)
• Zhuangî: saw
• Zuluyî: ibhuku → zu sinif c5/c6, incwadi → zu sinif c9/c10

Ev qismê Wergerê ji malûmatên naveroka vê versiyona madeya book a Wîkîferhenga îngilîzî pêk tê.