kutan - Wîkîferheng (original) (raw)

• Kîtekirin: ku·tan

kutan gerguhêz (lêkera xwerû), k-ya req, t-ya nerm

1. lê dan, lê xistin, pê dadan, pê ketin
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]
2. Bi lêdanê hûr kirin.
   Dan kutan. ― dankut
3. tê nan, gan
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]
4. lêdana dergehî
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]
5. Çav pê ketin.
   • Tu kesî tu carî nedîtiye nebihîstiye û nexwendiye ku wî çavê xwe kutaye û rûye xwe badaye. — (Mehmed Uzun, Hêz û Bedewiya Pênûsê, Weşanên Nûdem, 1993)

• kurdî-erebî: کوتان
• kutandin
• kutin
• kutîn
• qutan
• qutandin
• qutîn
• vequtan

-kut-

• dankut
• dankutk
• kutan xwarin (lêker)
• kutanxwarin (navdêr)
• kutayî
• kuter
• kutilk
• kût

Ji proto-hindûewropî *kop- (lê dan, kutan), hevreha farisî كوفتن (kûften: kutan, lê dan) û yûnanî κόπτω (kopto: lê dan, kutan), kurdî ketin.

• Zazakî: kutene, kuwayene

• Almanî: einschlagen → de, eindreschen → de, dreschen → de, schlagen → de, stoßen → de, ?frappant → de

• Baskî: jo → eu

• Bulgarî: улучвам → bg (ulučvam)

• Burmayî: ရိုက် → my (ruik)

• Çekî: praštit → cs, uhodit → cs

• Çînî:
  Mandarînî: 打擊 / 打击 → zh, 打击 → zh (dǎjī)

• Danmarkî: slå → da

• Erebî: ضرب → ar (Dáraba), دق → ar, ?الإعتداء → ar, ?الكماد → ar, جامَعَ → ar (jāmaʕa)

• Ermenî: խփել → hy (xpʻel), հարվածել → hy (harvacel)

• Esperantoyî: frapi → eo, bati → eo, trafi → eo

• Farisî: کوفتن → fa, کتک زدن → fa, کوبیدن → fa, زدن → fa (zadan)

• Fînî: iskeä → fi, lyödä → fi

• Fransî: frapper → fr, battre → fr

• Gaelîka skotî: buail → gd

• Galîsî: golpear → gl, bater → gl

• Hindî: मारना → hi (mārnā)

• Holendî: raken → nl, treffen → nl, slaan → nl

• Îdoyî: frapar → io

• Îngilîzî: to hit → en, to strike → en, to beat → en, to blow → en, knock → en, bastinado → en, batter → en, drub → en, pommel → en, thrash → en, wallop → en, whack → en, beating → en, pound → en, ?bob → en, ?coition → en

• Îtalî: colpire → it, picchiare → it, battere → it

• Japonî: 打つ → ja (うつ, utsu), 叩く → ja (たたく, tataku)

• Katalanî: colpejar → ca, batre → ca

• Keçwayî: maqay → qu

• Koreyî: 치다 → ko (chida)

• Latînî: battuo → la, pello → la

• Lîtwanî: sist → lt

• Mecarî: üt → hu

• Norwecî: slå → no

• Polonî: uderzać → pl, uderzyć → pl

• Portugalî: golpear → pt, bater → pt

• Romancî: batter → rm, pitgar → rm

• Romanyayî: lovi → ro, bate → ro

• Rusî: ударять → ru (udarját'), ударить → ru (udárit'), стучать → ru (stučát'), стукнуть → ru (stúknut'), бить → ru (bit’), побить → ru (pobít’)

• Sirboxirwatî: udariti → sh, zabiti → sh, opizditi → sh

• Slaviya kevn: бити → cu (biti)

• Spanî: golpear → es, pegar → es, batir → es

• Swêdî: slå → sv

• Tirkî: dövmek → tr, vurmak → tr, kısmak → tr, kütin → tr, çakma → tr, çakmak → tr, dayak → tr, dövme → tr, hırpalama → tr, urmak → tr, vurma → tr, hırpalamak → tr, ?benzetmek → tr, ?çivilemek → tr, ?sermek → tr, ?sikmek → tr

• Urdûyî: مارنا → ur (mārnā)

• Volapûkî: flapön → vo, leflapön → vo

• Weylsî: taro → cy

Kutan, mirov ji hin nexweşiyan diparêze.

kutan m

1. lêdan, lêxistin
   • Nas û dostên herduyan jî tevlî bûyerê bûn û bi kêr û demançeyan li hev xistin. Di şer da gule li Tekin Batan, kurê wî Mehmet Emir Batan (19) û braziyê wî Hasip Batan (41) ket û ew birîndar bûn. Kêr li Adem Ozkaya (27) xistin, Murat Soğut (30) û Halîl Ozkaya (20) jî ji ber kutanê birîndar bûn. — (17.06.2016, Li Îzmirê şer: 2 mirî, 4 birîndar [arşîv], aa.com.tr)
2. (biyolojî) Hemû madde an jî hokarên nexweşiyê yên lawazkirî ji boy avakirina bergiriya destketî di laş de. Bi gelemperî bi derzîkirinê kutanê didin laşê mirov.[1][2]
   Bi kutankirinê, bersîvdana bergiriya yekem a laş çalak dibe. Di laş de xaneyên bîrker çê dibin. Xaneyên bîrker di nav laş de ji boy egera tûşbûna heman hokara nexweşiyê bo demek dûr û dirêj dijîn. Heke hokara nexweşiyê cara duyem tûşî laş bibe, wê gavê xaneyên bîrker li dij wê, di demek kurt de berevanî ava dikin.
   • Dema kesek tê kutan (immunise) ne tenê li berjewendiya wan e lê li berjewendiya her kesiye. Amanca dezgehên tendirûstiyê xwe bigînin nav civakê jibo her kes derziyên kutanê li zarokên xwe xin. — (29.04.2016, OLGA KLEPOVA, Rêberiya Nishtecêbûnê: Yasayên kutanê li Australya [arşîv], sbs.com.au)
   • Dezgeha xêrxwaziya Barzanî bi hemahengî li gel welatê Imaratê zêdetir li heft ton derman û derziyên kutanê li ser nexwaşxaneyên her sê parêzgeha Hewlêrê û Silêmaniyê û Duhokê dababeş kirin. — (05.02.2017, Dezgeha xêrxwaziya Barzanî heft ton derman li ser nexwaşxaneyan dabeş kir [arşîv], basnews.com)

lêdan (1)

• Almanî: Klopfen → de, Prügel → de nêtar, Schuss → de, Züchtigung → de nêr
• Erebî: الضرب → ar, ?الضربان → ar, ?العفج → ar, ?اللكة → ar
• Farisî: ضربت → fa, مالیدن → fa, ضرب → fa, زدن → fa
• Îngilîzî: hitting → en, beating → en, bastinado → en, batter → en, coup → en, drub → en, dub → en, pommel → en, saltation → en, slap → en, slapdash → en, slapping → en, spank → en, spanking → en, whack → en, killing → en, skrike → en
• Tirkî: çalma → tr, darp → tr, dayak → tr, dövme → tr, dövmek → tr, ekleştirme → tr, işkence → tr, ovalama → tr, patak → tr, şart → tr, tokat → tr, vurma → tr, vuruş → tr, vurgun → tr, vurmak → tr, ?değnek → tr, ?vuru → tr

1. ^ Gul bijêrî Wişe.Ferhengî Îngilîzî – Kurdî. Emîn Karîm 2012.
2. ^ Sadallah S, (2000)Saladin's English-Kurdish Dictionary Ferhenga Îngilîzî-Kurdî ya Selahedîn weşanên avesta Stembol. ISBN: 975-7112-85-2

kutan cins hewce ye (c=m: mê, c=n: nêr, c=mn: mê û nêr, c=nt: nêtar)

1. Guhartoyeke kotan (“cihê caneweran”).

kutan

1. zerîle
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]