hiş - Wîkîferheng (original) (raw)

• IPA(kilîd): /ˈhɘʃ/
• Deng (Bidlîs)ⓘ
• Kîtekirin: hiş

hiş n

1. aqil, bîr, hişyarî, haydarî, agadarî:
   Hiş di serî de nîne! ― Bêaqil e.
   • Di hemû ziman û çandan de hişê mirov diçe: Kurmanc dibêjin: “Hişê min diçe”. Zaza dibêjin: “Hêşê min şono”. Tirk dibêjin: “Başım dönüyor”. Yanê peyv bi peyv “Serê min dizivire” — (Beşek Ji Folklora Kurdî: Çîrok, Mehmet Bozkoyun, Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi)
   • Sacîdû bê hiş kerî sed salî dî
     Ez dizanim La îlahe îlla Tu yî — (Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720)

• kurdî-erebî: هش

• heş

• hêş

• hoş

• huş

• bêhiş

• bêhişî

• bihiş

• bihişî

• hişdar

• hişdarî

• hişî

• hişmend

• hişmendî

• hişûbîr

• hişyar

• hişyarî

Ji proto-hindûewropî *h₂ows- ("guh"), proto-îranî *uş (“guh; hiş”), hevreha guh ya kurdî, هوش (hûş: hiş) û گوش (gûş, “guh”) yên farisî, zazakî goş (guh) ya zazakî,, هۆش (hoş, “hiş”) û گوێ (gwê, “guh”) yên soranî, [skrîpt hewce ye] (oş/hoş, “hiş”) ya pehlewî, [skrîpt hewce ye] (uşî, “hiş”) ya avestayî... उसि (usi) ya sanskrîtî, vesh (“guh”) ya albanî, ausis (“guh”) ya lîtwanî, οὖς (oûs, “guh”) ya yûnaniya kevn, auris (“guh”) ya latînî (> oreille ya fransî), ухо (úxo, “guh”) ya rusî...

• Soranî: hoş

hiş, aqil, eql, zihn

• Albanî: mendje → sq m
• Almanî: Verstand → de n, Geist → de n, Sinn → de n
• Amharî: አዕምሮ (ʾäʿmro)
• Apaçiya rojava: -́niʼ
• Aromanî: minte
• Asamî: মন (mon)
• Astûrî: mente m
• Aynuyî: ケウトゥㇺ (kewtum), ラㇺ (ram), ラマ (rama), ラマッ (ramat), ラム (ramu)
• Azerî: ağıl → az, fikir → az, zehin
• Baskî: adimen, buru → eu, gogo, sen → eu
• Başkîrî: аҡыл (aqïl)
• Belarusî: ро́зум n (rózum)
• Bengalî: মন → bn (môn)
• Bretonî: poell → br n
• Bulgarî: ум → bg n (um), ра́зум n (rázum), ми́съл m (mísǎl), а́къл n (ákǎl)
• Burmayî: စိတ် → my (cit)
• Çekî: mysl → cs m, rozum → cs
• Çerokî: ᎣᏓᏅᏛ (odanvdv)
• Çînî:
  Mandarînî: 智力 → zh (zhìlì), 悟性 → zh (wùxìng), 精神 (jīngshén), 心智 → zh (xīnzhì)
• Çîrîkawayî: -́nii
• Çukçî: кувчемгъон (kuvčemgʺon)
• Danmarkî: sind nt, sjæl → da g; indstilling → da g
• Erebî: عَقْل → ar n (ʕaql), ذِهْن n (ḏihn), خَلَد n (ḵalad)
  Erebiya misrî: عقل n (ʿaʾl)
  Erebiya hîcazî: عَقِل n (ʿagil)
• Ermenî: բանականություն → hy (banakanutʻyun), խելք → hy (xelkʻ)
  Ermeniya kevn: միտ (mit)
• Esperantoyî: menso
• Estonî: mõistus
• Farisî: ذهن → fa (zehn), عقل → fa ('aql)
  Farisiya navîn: mānag
• Fînî: mieli → fi, järki → fi, ymmärrys → fi, pää → fi
• Fransî: esprit → fr n, raison → fr m, intelligence → fr m
• Friyolî: ment m
• Gaelîka skotî: aire m
• Galîsî: mente → gl m
• Gotî: 𐌷𐌿𐌲𐍃 n (hugs), 𐍆𐍂𐌰𐌸𐌹 m (fraþi), 𐌰𐌷𐌰 n (aha)
• Gujaratî: મન → gu (man)
• Gurcî: ჭკუა (č̣ḳua), გონება (goneba)
• Guwaranî: anãngua, apytu'ũ
• Hawayî: manaʻo, waihona, noʻonoʻa, naʻau
• Higaononî: hunahuna
• Hindî: मन → hi n (man), दिल → hi n (dil)
• Holendî: verstand → nl, geest → nl, psyche → nl, denkvermogen → nl, rede → nl g
• Îbranî: רוּחַ m (rúakh), מוֹח / מֹחַ → he n (móakh), שׂכל n (sekhel)
• Îdoyî: mento → io
• Îgboyî: uchè
• Îngilîziya kevn: mōd nt
• Îngilîzî: mind → en
• Îngriyî: meeli
• Îrlendî: intinn → ga m, meabhair m
  Îrlendiya navîn: menma n
  Îrlendiya kevn: menmae n
• Îtalî: mente → it m
• Îzlendî: hugur → is n
• Japonî: 心 → ja (こころ, kokoro), 精神 → ja (せいしん, seishin), 知性 → ja (ちせい, chisei)
• Katalanî: ment → ca m
• Kirgizî: акыл → ky (akıl)
• Koreyî: 마음 → ko (ma-eum), 심성 → ko (simseong)
• Kumikî: гьакъыл (haqıl)
• Latgalî: pruots n
• Latînî: mens m, animus → la n
• Latviyayî: prāts → lv n
• Lawsî: ດວງຈິດ (dūang chit), ຈິດ (chit)
• Lîtwanî: protas n
• Luksembûrgî: Verstand n, Geescht n
• Makedonî: ум n (um), разум n (razum)
• Malayalamî: മനസ് → ml (manasŭ)
• Malezî: akal
• Maltayî: għaqal n
• Maorî: ihomatua
• Maratî: मन nt (man)
• Mayayiya yukatekî: tuukul
• Mecarî: értelem → hu, elme → hu
• Mongolî:
  Kirîlî: ухаан → mn (uxaan), оюун → mn (ojuun)
• Nanayî: мурун (murun)
• Navajoyî: bíniʼ
• Norsiya kevn: hugur n
• Norwecî:
  Norweciya bokmålî: forstand → no n, intellekt nt
• Oksîtanî: esperit → oc n, ment → oc n
• Oygurî: ئەقىل → ug (eqil), زېھىن (zëhin)
• Ozbekî: aql → uz, fikr → uz, zehn → uz, ong → uz
• Palî: sati m
• Peştûyî: ذهن → ps n (zehn), عقل → ps n (áqəl)
• Pîttcantcatcarayî: kata
• Polonî: rozum → pl m nezindî, umysł → pl m nezindî, um → pl
• Portugalî: mente → pt m
• Qazaxî: ақыл → kk (aqyl)
• Qiptî: ⲙⲉⲩⲓ n (meui)
• Romagnolî: mént n
• Romanyayî: minte → ro m
• Rusî: ум → ru n (um), ра́зум n (rázum), рассу́док n (rassúdok), интелле́кт n (intellékt)
• Rusînî: ро́зум n (rózum)
• Sanskrîtî: मनस् → sa nt (manas), चित् → sa m (cit)
• Sardînî: mente, menti
• Sirboxirwatî:
  Kirîlî: у̑м n, ра̏зӯм n
  Latînî: ȗm → sh n, rȁzūm → sh n
• Slaviya kevn:
  Kirîlî: оумъ n (umŭ), разоумъ n (razumŭ)
• Slaviya rojavayî ya kevn: розумъ n (rozumŭ)
• Slovakî: myseľ m, rozum n, myslenie nt
• Slovenî: um n, razum n
• Spanî: mente → es m
• Swêdî: förstånd → sv nt, intellekt → sv g, psyke → sv nt
• Şîngazîcayî: âkili sinif c9
• Şorî: ағыл (ağıl)
• Tacikî: ақл → tg (aql)
• Tayî: จิตใจ → th, จิต → th (jìt)
• Telûgûyî: మనసు → te (manasu), దిమాక్ (dimāk)
• Teterî: зиһен → tt (zihen), акыл → tt (aqıl)
• Tirkî: akıl → tr, zihin → tr, us → tr
• Tirkmenî: akyl → tk
• Tîbetî: སེམས (sems)
• Toxarî B: palsko
• Urdûyî: عقل → ur ('aql)
• Ûkraynî: ро́зум n (rózum), ум n (um), інтеле́кт n (intelékt)
• Viyetnamî: tinh thần → vi, lòng → vi, tâm trí → vi
• Weylsî: meddwl → cy n
• Ximêrî: សតិ → km (sɑteʼ)
• Xîkarîyayî: -́nii
• Yûnanî: νους → el n (nous), διάνοια → el m (diánoia), μυαλό → el nt (myaló)
  Kevn: νοῦς n (noûs), φρήν m (phrḗn)
• Zuluyî: ingqondo

Ev qismê Wergerê ji malûmatên naveroka vê versiyona madeya mind a Wîkîferhenga îngilîzî pêk tê.

hiş

1. bêdeng, bêpêjn:
   Hiş be! ― Bêdeng be! Neaxive!
   Ew qet hiş nabe! ― Ew her diaxive. Ew berdewam dipeyive.
2. aşt, aram, tena, rihet:
   Dayikê zarokê xwe hiş kir.

• hêj (2)

• hêş

• hij

• his (2)

• huj

• hus

• huş

• wij

• wis

• wuj

• wus

• hiş bûn (lêker)

• hiş çûn

• hiş kirin (lêker)

• hişandin

• hişandî

• hişbûn (navdêr)

• hişbûyî (rengdêr)

• hişçûn (navdêr)

• hişçûyî

• hişî

• hişîn

• hişkirin (navdêr)

• hişkirî (rengdêr)

• Almanî: still → de, schweigen → de

• Altayiya başûrî: унчукпа- (unčukpa-)

• Belarusî: ці́хі → be n (cíxi), маўча́ць împf (maŭčácʹ)

• Bengalî: খামোশ → bn (khamoś)

• Bulgarî: тих → bg (tih), безшумен → bg (bezšumen)

• Burmayî: တိတ် → my (tit)

• Çekî: tichý → cs, mlčet → cs

• Çînî:
  Kantonî: 安靜 / 安静 (on1 zing6), 恬靜 / 恬静 (tim4 zing6, tim5 zing6), 靜 / 静 (zing6)
  Hakkayî: 安靜 / 安静 (ôn-chhin), 恬靜 / 恬静 (tiâm-chhin), 恬 (tiâm), 恬恬 (tiâm-tiâm)
  Mandarînî: 安靜 / 安静 → zh (ānjìng), 恬靜 / 恬静 → zh (tiánjìng)
  Minnanî: 安靜 / 安静 → zh-min-nan (an-chēng), 恬恬 → zh-min-nan (tiām-tiām), 恬靜 / 恬静 → zh-min-nan (tiām-chēng), 恬 → zh-min-nan (tiām)

• Erebî: صَامِت (ṣāmit), سَاكِت (sākit)
  Erebiya misrî: ساكت n (saket), ساكتة m (sakta)

• Ermenî: խաղաղ → hy (xaġaġ), հանգիստ → hy (hangist), հանդարտ → hy (handart)

• Esperantoyî: kvieta → eo

• Farisî: خاموش → fa (xâmuš), بی‌صدا (bi-sedâ), آرام → fa (ârâm)

• Fînî: hiljainen → fi, äänetön → fi

• Fransî: silencieux → fr n, se taire → fr

• Gurcî: ჩუმი (čumi)

• Hindî: चुप → hi (cup)

• Holendî: stil → nl

• Îngilîziya kevn: swīġe, swīgian

• Îngilîzî: silent → en

• Îngriyî: hiljain, äänetöin

• Îrlendî: i do thost

• Îtalî: silenzioso → it

• Îzlendî: hljóður → is n

• Japonî: 静かな (shizuka na), 無音の (muon no)

• Katalanî: silenciós → ca n, callar → ca

• Keçwayî: upalla

• Kirgizî: унчукпоо (unçukpoo)

• Koreyî: 조용하다 → ko (joyonghada)

• Latgalî: kluss n, trāps

• Latînî: silens → la, tacitus

• Latviyayî: kluss n

• Lawsî: ມິດ (mit), ນິ້ງ (ning), ສງັດ (sa ngat)

• Makedonî: тих (tih), молчи împf (molči), ќу́ти împf (ḱúti)

• Maltayî: sieket n, siekta m

• Maorî: mōhū

• Mecarî: csendes → hu, hangtalan → hu, zajtalan → hu

• Normandî: silencieux

• Norwecî:
  Norweciya bokmålî: lydløs

• Oksîtanî: silenciós → oc n

• Osmanî: صوص (sus), خاموش (hamuş)

• Plodîşî: stell

• Polonî: cichy → pl, bezszelestny → pl

• Portugalî: silencioso → pt

• Romanyayî: liniștit → ro

• Rusî: ти́хий → ru (tíxij), молча́ть → ru împf (molčátʹ)

• Saksoniya kevn: swigon

• Samiya bakurî: jaskat

• Sirboxirwatî: tih → sh n
  Kirîlî: му́чати împf, тих
  Latînî: múčati → sh împf, tih → sh

• Slovakî: tichý, mlčať împf

• Slovenî: tih → sl, molčati → sl împf

• Sorbî:
  Sorbiya jêrîn: mjelcaś împf

• Spanî: silencioso → es, callar → es

• Swêdî: tyst → sv

• Tagalogî: tahimik

• Tayî: เงียบ → th (ngîiap), นิ่ง → th (nîng), สงัด → th

• Tirkî: sessiz → tr

• Ûkraynî: ти́хий (týxyj), мовча́ти împf (movčáty)

• Viyetnamî: yên lặng → vi

• Volapûkî: stilik → vo

• Weylsî: tewi → cy

• Ximêrî: ស្ងៀម → km (sngiəm), ស្ងាត់ → km (sngat)

• Yidîşî: שטום (shtum)

• Yûnanî: αθόρυβος → el (athóryvos)
  Kevn: ἤρεμος (ḗremos), ἀκέων (akéōn)

Ev qismê Wergerê ji malûmatên naveroka vê versiyona madeya silent a Wîkîferhenga îngilîzî pêk tê.

hiş

1. bêdeng be, bêdeng bin!:
2. Hiş, qet neaxive! (Bêdeng be, hîç nepeyive!)

• Almanî: still → de, pst → de, pscht → de
• Çekî: pst → cs, pšt → cs, ticho → cs
• Çînî:
  Mandarînî: 噓 / 嘘 → zh (xū, shī)
• Erebî: (ṣamtan), → ar (ṣahin)
  Erebiya misrî: هس! (huss)
• Ermenî: սո՛ւս → hy (sús)
• Esperantoyî: ŝŝ, ĉit
• Farisî: هیس → fa (hiss)
• Fînî: shh, hys → fi
• Fransî: chut → fr
• Gurcî: ჩუ (ču), ჩუმად (čumad)
• Holendî: sst → nl
• Îbranî: שֶׁקֶט → he (shéket)
• Îngilîzî: shh → en, silence → en! be silent (interjection)
• Îrlendî: fuist
• Îtalî: zitto → it, silenzio → it, taci → it
• Japonî: しーっ (shīt), 叱 → ja (しっ, shi)
• Katalanî: moixoni → ca
• Koreyî: 쉿 (swit)
• Latînî: st, tacē → la
• Lîtwanî: ša, cit → lt, ššš
• Lombardî: cito
• Mecarî: pszt → hu, pssz → hu, csitt → hu
• Polonî: sza, ciii → pl
• Portugalî: psiu → pt, psst, shh
• Rusî: тсс → ru (tss), ш-ш-ш → ru (š-š-š), ти́ше → ru (tíše), ша → ru (ša)
• Slovakî: pst
• Spanî: chito → es, chitón → es
• Swahîlî: usu
• Swêdî: shh
• Tirkî: şşş
• Viyetnamî: suỵt → vi

Ev qismê Wergerê ji malûmatên naveroka vê versiyona madeya shh a Wîkîferhenga îngilîzî pêk tê.

hiş

1. hişt, hiş, hê:
   Hişt, buraya gel! ― Hê, were virê!